Inne pokrycia dachowe

Zamiast dachówek

Tekst Karolina Matysiak-Rakoczy, Radosław Murat

Można je układać na skośnych dachach nowych i remontowanych. Mają jedną cechę wspólną – wyjątkiem łupka i strzechy – są zaliczane do pokryć lekkich. Gdy liczy się waga, warto przyjrzeć im się bliżej.

Prezentowane poniżej pokrycia są warte uwagi także ze względu na swój charakter – często poza tym, że są estetyczne i nietrudne do układania, doskonale imitują inne materiały pokryciowe, dodając dachom, na których leżą, prestiżu i splendoru.

inne.jpeg
Rodzajów i wariantów różnych pokryć jest bardzo wiele. Tylko od nas zależy, które z nich wybierzemy fot. Andrzej Szandomirski

Gonty bitumiczne

To kawałki najlepszej jakościowo papy bitumicznej z rdzeniem z włókna szklanego, ozdobione z wierzchu, mające fabrycznie nadany kształt imitujący kilka naturalnych drewnianych gontów, płytek łupku lub płaskich dachówek. Po ułożeniu połacie wyglądają, jakby zostały pokryte dachówką karpiówką, płaskimi gontami, łupkiem, płytkami cynkowo-tytanowymi lub miedzią.

Pasują do domów o elewacji drewnianej, murowanej i otynkowanej. Gonty dorównują trwałością innym pokryciom, pod warunkiem że zostaną ułożone zgodnie z obowiązującymi zasadami.

Układanie. Najlepsza pora na tę pracę to okres od marca do listopada. Temperatura powinna wynosić powyżej 5ºC, nie może padać deszcz i wiać wiatr. Układanie rozpoczyna się od okapu. Arkusze ustawia się w jednym rzędzie tak, żeby stykały się krawędziami. Gonty z górnego rzędu powinny być przesunięte w stosunku do tych z niższego. Górny rząd musi zachodzić na dolny, tworząc zakład. Jego szerokość zależy od rodzaju gontów i kąta nachylenia połaci. Mocujemy je gwoździami z szerokim łebkiem (papiakami), wbijając je tak, by łebki nie zagłębiały się w gont. Powinny też być odsunięte 2,5 cm od krawędzi gontu i przynajmniej 2,5 cm od wycięć.

Gonty mają naniesione paski kleju, które pod wpływem wysokiej temperatury sklejają się i tworzą szczelne pokrycie. W niektórych miejscach (na stromych dachach – powyżej 60º, przy okapach, krawędziach połaci, koszach i kalenicach, na dachach w rejonach, gdzie wieją silne wiatry, i w okresie niezbyt wysokich temperatur) gonty powinno się dodatkowo mocować klejem bitumicznym nakładanym plackami o średnicy bliskiej 2,5 cm.

inne.jpeg
Cieniowane gonty sprawiają, że dach nabiera trójwymiarowości i pokrycie wygląda na grubsze, niż jest w rzeczywistości fot. IKO

Bitumiczne płyty faliste

Ich rdzeń nośny stanowią celulozowe lub organiczne włókna nasycone nieszkodliwym dla zdrowia i środowiska bitumem (48%), które poddaje się prasowaniu pod wysokim ciśnieniem i w wysokiej temperaturze, a następnie tnie na odcinki. Aby były nienasiąkliwe i odporne na warunki atmosferyczne, zabezpiecza się je i uszczelnia mocną żywicą melaminową lub żywicznymi farbami winylowo-akrylowymi. Niektóre dodatkowo pokrywa się lakierem ochronnym nadającym połysk. Barwi się je w masie, dzięki czemu są bardziej wytrzymałe na zmienne warunki atmosferyczne. Płyty są odporne na działanie grzybów i agresywnych związków chemicznych, nie gniją, nie utleniają się i nie kruszą. Są sprężyste i elastyczne, dobrze tłumią hałas. Nadają się również na dachy łukowe o promieniu krzywizny 5-9 m oraz jako podkład renowacyjny na stare dachy kryte papą, płytami azbestowo-cementowymi lub blachą. Ze względu na łatwą obróbkę można je montować samodzielnie, zwłaszcza na niedużych dachach altan lub wiat (do skomplikowanych połaci lepiej zatrudnić fachowców).

Płyty są dostępne w kilku jednolitych kolorach. Niektóre mają również tłoczenia w kształcie dachówek oraz cieniowane kolory.

Układanie. W zależności od modelu można je układać na dachach o nachyleniu powyżej 12º oraz przy kącie nachylenia minimum 20º. Nadają się na deskowanie pełne, ażurowe i kontrłaty oraz łaty (o rozstawie 32 cm). Należy je układać z zakładami bocznymi (szerokości jednej fali) i wzdłużnymi (szerokości 8 cm, wyznaczonymi wytłoczeniami na każdym pasie).

Montaż płyt jest prosty i nie wymaga specjalistycznego sprzętu. Ich mocowanie gwoździami samouszczelniającymi z łebkiem polietylenowym i trzonkiem z odpornej na korozję stali ocynkowanej należy zaczynać od dołu dachu w stronę przeciwną do kierunku przeważających porywów wiatru. Zalecane jest ich przestawne układanie – w tym celu co drugi rząd trzeba zacząć arkuszem przeciętym na pół.

Do ich mocowania można też używać gwoździ z ocynkowanej stali węglowej połączonych z podkładką z PCW.

Układanie gąsiorów również trzeba zacząć od strony przeciwnej do kierunku częstych wiatrów i mocować je z zakładem 12,5 cm, przybijając do każdego grzbietu fali.

Łupek naturalny

Jest bardzo efektownym i solidnym pokryciem. W zależności od kształtu płytki dobrze wygląda na prostych dwu- lub czterospadowych dachach (prostokątne, oktagonalne), jak i na tych o skomplikowanym kształcie (łuskowe, łukowe). Łupek jest materiałem trwałym, niepalnym, nienasiąkliwym i odpornym na korozję biologiczną. Nadaje się na dachy o nachyleniu powyżej 25° (wzór łukowy i łuskowy). Wzór oktagonalny lub prostokątny wymaga dachu o kącie nachylenia co najmniej 30°.

Wadami łupku są ciężar – 1 m2 waży 25-41 kg, dlatego wymaga wytrzymałej więźby – i cena. Łupek jest drogi – zarówno materiał, jak i jego ułożenie, które jest trudne i pracochłonne. Wymaga zatrudnienia dekarzy specjalizujących się w takich pokryciach. Łatwa jest za to konserwacja. Dach pokryty łupkiem wystarczy regularnie oczyszczać z liści i gałęzi. Uszkodzone płytki łatwo wymienić ze względu na ich mały format.

inne.jpeg
Łupek jest rodzajem skały osadowej, którą po wydobyciu dzieli się na kawałki. Jeżeli kryje się nim dach, płytki przygotowuje się bezpośrednio na budowie, dopasowując elementy do siebie fot. RATHSCHECK

Pokrycia naturalne

Strzecha. Obecnie najczęściej robi się ją z cienkiej, prostej i bezlistnej trzciny o wilgotności poniżej 15%. Kryje się nią dach, dopóki nie pada śnieg – roztopiony może powodować jej gnicie. Dobrze wykonana strzecha powinna mieć grubość 30-40 cm – zależnie od kąta nachylenia dachu: im mniejszy, tym warstwa powinna być grubsza. Strzecha jest bardzo trwała, ma dobrą izolacyjność termiczną – latem daje chłód, zimą ciepło. Dach trzcinowy grubości 30 cm odpowiada 10 cm izolacji z wełny mineralnej. Jest wodoszczelny i dźwiękochłonny. Dzięki okapom wysuniętym poza lico ścian nie wymaga rynien i rur spustowych. Jego największą wadą jest cena, niewielka liczba firm, które potrafią układać strzechę, ciężar wymagający solidnej więźby oraz konieczność pielęgnacji.

Pokrycia drewniane. Powstają z drobnowymiarowych elementów drewnianych. Znane zwłaszcza z domów regionalnych są gonty. Deseczki z drewna iglastego (modrzewia, sosny, świerku, jodły) lub liściastego (dębu, osiki) długości 12-80 cm, szerokości 6-14 cm i grubości 2-3 cm łączy się na wpust i wypust. Mogą być cięte – mają wtedy gładką powierzchnię i nie brudzą się – lub łupane: trwalsze, bo robione z drewna najwyższej jakości z zachowaniem słojów, ale z nieregularną chropowatą powierzchnią. Dzięki takiemu sposobowi powstania struktura drewna gontów łupanych nie jest naruszona, więc nie są narażone na pęknięcia, mają też mniejszą nasiąkliwość. Z czasem tylko ciemnieją, lecz nie tracą trwałości, która zależy od rodzaju drewna, z jakiego je zrobiono.

Pokrycie to jest dosyć pracochłonne w montażu, trzeba je impregnować przed położeniem (gonty łupane) oraz konserwować preparatami przeciwognio­wymi, przeciwwilgociowymi i biobójczymi podczas użytkowania.

Wióry. Najpopularniejsze są te z lekkiego, miękkiego, wytrzymałego i odpornego na szkodniki drewna osikowego. Rzadziej stosuje się wióry z drewna modrzewia lub dębu. Mają kształt deseczki struganej wzdłuż włókien, zwykle długości 30-50 cm, szerokości 8-10 cm i grubości 4-5 mm, a nawet 1 cm. Wióry są lekkie, więc nie obciążają zbytnio konstrukcji więźby, mimo że po ułożeniu powstaje z nich pokrycie kilkuwarstwowe. Tworzą szczelne pokrycie, bo mają mniejszy skurcz i odkształcenia w porównaniu z większymi gontami. Po roku się je impregnuje – wtedy dach zmienia barwę na szarą i taki już pozostaje. Wymagają regularnej konserwacji.

Zamiast dachówek

Pokrycia naturalne, na przykład takie jak gont, mogą bardzo dobrze wyglądać na domach nowoczesnych w wyrazie, choć bryłą nawiązujących do tradycji

Fot. Piotr Mastalerz, projekt: +48 Pracownia Projektowa

Dachówka z rolki

To bitumiczne dachówki z rolki modyfikowane elastomerem SBS z wykończeniem powierzchni zewnętrznej uzyskanym przez nałożenie kolorowej posypki mineralnej. Materiały te w niczym nie przypominają szarej, smutnej papy, są imitacją pokrycia ceramicznego i z daleka wyglądają jak dachówka. Dachówka z rolki jest przeznaczona na dachy skośne pokryte papami bitumicznymi, gontami papowymi, eternitem płaskim układanym w karo czy też blachą płaską montowaną na rąbek stojący. Może być używana zarówno do renowacji starych dachów, jak i do krycia nowych. Ponieważ pokrycie to jest stosunkowo lekkie (około 4 kg/m2), nie dociąża istniejącej konstrukcji dachowej. Ma to szczególne znaczenie w przypadku remontów starych dachów, dla których określenie wytrzymałości więźby jest trudne.