Z czego ściany
Dziś do wznoszenia ścian domów jednorodzinnych wykorzystuje się przede wszystkim albo ceramikę, albo beton komórkowy. Mniej popularne są silikaty, a keramzytobeton to produkt wręcz niszowy. Z innych technologii niż murowa najpopularniejsze są szkielety drewniane.
Wszystkie te budulce są jednakowo wartościowe jako materiał konstrukcyjny, choć różnią się parametrami i cenami. Najważniejsze wydaje się nie tyle ustalenie, który jest najlepszy, ile dopasowanie ich do założeń, w myśl których będzie budowany dom.
Nie wszystkie bowiem nadają się do wszystkiego. Jedne elementy są korzystniejsze pod względem termicznym, inne pod względem akustycznym. Jedne są łatwiejsze w murowaniu, inne sprawią budowniczym więcej problemu. Z pewnych bloczków i pustaków mogą powstać ściany niewymagające ocieplania, z innych nie uda się zbudować domu bez zastosowania przemyślanej termoizolacji.
Trzeba też zdawać sobie sprawę ze znacznych różnic między wyrobami danej kategorii. Pustaki ceramiczne to obszerna grupa produktów znacznie odmiennych pod względem budowy i wymiarów. Podobnie bloczki z betonu komórkowego – to ich klasa gęstości decyduje o parametrach i przeznaczeniu, a klas tych jest ponad sześć. Wśród produktów keramzytowych znajdziemy natomiast i bloczki, i pustaki, co także może utrudnić wybór. Jedynie silikaty tworzą zbiór dość jednorodnych wyrobów.
Zastanawiając się nad budulcem, trzeba się też dowiedzieć, jakie dodatkowe produkty będą potrzebne. Istnieją na przykład różne typy zapraw i nie wszystkie nadadzą się do wszystkich materiałów.
Szybkość budowy i jakość murów będzie czasem zależała od doboru elementów systemowych, jak choćby do obudowy wieńców, wykonywania nadproży, wznoszenia pionów wentylacyjnych. Najbardziej rozbudowane systemy zawierają niemal wszystko, co niezbędne, by powstały ściany i stropy domu, łącznie z fundamentami, a czasem nawet dachami.
Pamiętajmy też, że równocześnie z murowaniem ścian pną się w górę przewody kominowe. Obecnie dominują kominy systemowe, z pustaków keramzytowych, ale obudowa pionu kominowego może być też wykonana po staremu – jako integralna część muru.
Różne ściany, różne wymagania
Ściany murowane różnią się między sobą funkcją, jaką mają do spełnienia, a także konstrukcją.
Ściany zewnętrzne:
- jednowarstwowe – są jednorodne pod względem materiałowym. Nie trzeba ich ocieplać. Same powinny dobrze chronić przed ucieczką ciepła z domu;
- dwuwarstwowe – pierwsza to warstwa nośna – zbudowana z cegieł, bloczków, pustaków lub innego materiału konstrukcyjnego. Drugą warstwę stanowi ocieplenie z wełny mineralnej, styropianu, polistyrenu ekstrudowanego lub innego materiału termoizolacyjnego. Na nim układa się tynk, okładzinę z płytek, siding lub oblicówkę drewnianą;
- trójwarstwowe – w tych ścianach oprócz warstwy nośnej i ocieplenia wykonuje się również oddzielną warstwę osłonową z cegieł, kształtek lub bloczków. Warstwa ta, jeśli nie zostanie niczym wykończona, będzie już warstwą elewacyjną.
Ściany wewnętrzne:
- konstrukcyjne – to ściany dzielące wnętrze domu na poszczególne pomieszczenia i jednocześnie przenoszące obciążenia z wyższych kondygnacji, stropów i dachu;
- działowe – one pełnią podobną funkcję, ale nie przenoszą żadnych obciążeń poza własnym ciężarem i ciężarem wiszących na nich przedmiotów.
Ważne parametry
Pierwszą cechą jest trwałość. Dobry materiał ścienny to taki, który jak najdłużej będzie w możliwie jak najlepszym stanie. Na uwagę zasługują więc budulce odporne na uszkodzenia mechaniczne, ogień, korozję biologiczną i wilgoć, a zwłaszcza te z nich, które nie wymagają częstych konserwacji. Trwałość domu uzależniona jest również od poprawnego wykonawstwa i właściwej eksploatacji. Czy liczy się izolacyjność termiczna budulca? Jest niezwykle istotnym kryterium wówczas, gdy zamierzamy mieć murowane ściany jednowarstwowe.
W innych przypadkach odpowiedzialność za szczelność termiczną przegród bierze na siebie przede wszystkim ocieplenie, choć materiał ścienny też ma swój udział w obliczaniu współczynnika przenikania ciepła U przez ścianę. Według obowiązujących przepisów współczynnik ten dla ścian zewnętrznych nie może być niższy niż 0,2 W/(m².K). Izolacyjność samego materiału wyraża natomiast współczynnik przewodzenia ciepła λ, również tym lepszy, im niższy.
Zarówno ściany wewnętrzne, jak i zewnętrzne powinny stanowić skuteczną barierę hamującą przepływ różnych dźwięków. Zewnętrzne mury muszą uchronić domowników przed hałasem dobiegającym spoza domu. Wewnętrzne powinny z kolei zapewnić jak najlepszą izolacyjność akustyczną między poszczególnymi pomieszczeniami. Czas to pieniądz. Aby więc budowa domu nie ciągnęła się miesiącami, warto zdecydować się na taki materiał, który nie sprawi budowniczym trudności. Praca będzie wówczas postępować szybko i sprawnie.
Technologie wymagające długich przygotowań i licznych prac dodatkowych nie są polecane dla niecierpliwych inwestorów. Ich zadowolą technologie prefabrykowane, bo zapewniają najkrótszą drogę od wykonania fundamentów do zamieszkania.
Z czego powstają ściany
Do wyboru mamy jedną z technologii murowych lub budowę domu z drewnianych bali, pustaków zasypowych, wznoszenie budynku o ścianach szkieletowych lub zakup domu prefabrykowanego. Materiały na mur dwuwarstwowy Ponieważ większość wznoszonych u nas domów ma ściany dwuwarstwowe, czyli ocieplane od zewnątrz, nie musimy stosować ciepłego budulca, czyli elementów o rekordowo niskim współczynniku przewodzenia ciepła λ.
Na naszych budowach dominują dwa materiały: beton komórkowy i ceramika poryzowana.
Pierwszy budulec, zwany też gazobetonem lub suporeksem, powstaje z mieszanki betonowej (cement, wapno, piasek i woda) z dodatkiem proszku aluminiowego. Wapno i proszek reagują wzajemnie i powodują wydzielenie się wodoru, który tworzy w betonowej masie pęcherzyki (komórki). Dzięki temu beton komórkowy ma budowę porowatą i jest lżejszy od betonu tradycyjnego. Niekiedy oprócz piasku rolę kruszywa w betonie komórkowym dopełnia popiół. Wówczas wyroby mają odcień szary, w odróżnieniu od tych pozbawionych popiołu, które są białe. Zależnie od gęstości, beton komórkowy może mieć różne odmiany (od 300 do 800 kg/m3). Im wyższa odmiana, tym większa gęstość i nośność elementu, ale gorsza izolacyjność termiczna. Aprobaty techniczne dla różnych wyrobów z betonu komórkowego narzucają nieco inne oznaczenie odmian: 0,35, 0,4, 0,5, 0,6 i 0,7. Tu również odmiana odpowiada w przybliżeniu gęstości pozornej, ale jej wartość rośnie nie co 100, ale co 50 kg/m3 (odmiana 0,4 – gęstość między 351 a 400 kg/m3).
Z betonu komórkowego wytwarza się bloczki pełne o różnych wymiarach oraz elementy dodatkowe, kształtki nadprożowe, płytki, belki nadprożowe, a nawet elementy stropowe. Do dwuwarstwowych ścian zewnętrznych i wewnętrznych ścian nośnych stosuje się bloczki odmiany od 400 do 700 grubości 24-30 cm. Z bloczków szerokości 12 cm odmiany od 600 do 800 można wznosić ściany działowe.
Nowoczesna ceramika wytwarzana jest z gliny poddawanej w procesie produkcji poryzacji. Z ceramiki powstają głównie pustaki, belki i kształtki nadprożowe, pustaki wentylacyjne. Wyroby z ceramiki podzielone są na klasy: 3,5, 5, 7,5, 10, 15, 20 MPa. Informują one o tym, jaka jest wytrzymałość danego produktu na ściskanie. Im wyższa klasa, tym jest on mocniejszy. Grubość warstwy nośnej w ścianach dwuwarstwowych wynosi od 18 do 30 cm. 18 cm to najczęstsza grubość wewnętrznych ścian nośnych, a 12-10 cm – ścian działowych.
Ściany możemy też wymurować z silikatów. Jest to jeden z najbardziej czystych ekologicznie materiałów budowlanych. Powstaje z naturalnych składników w procesie, który nie powoduje zanieczyszczenia środowiska. Silikaty wytwarza się z mieszanki piasku kwarcowego i wapna, którą po rozrobieniu z wodą sezonuje się w ciągu czterech dni, formuje i hartuje parą wodną pod wysokim ciśnieniem. Rezultatem takiego procesu są twarde bloczki, cegły i kształtki. Do budowy ścian nośnych – zewnętrznych i wewnętrznych – stosowane są bloczki grubości 18-25 cm, pełne lub z pionowymi, nielicznymi drążeniami, mającymi obniżyć ich dość dużą masę. Na bokach boczków znajdują się pióra i wpusty. Wąskie bloczki (8 cm) i cegły używane są do wznoszenia ścian działowych. Ściany zbudowane z silikatów mają bardzo dużą trwałość, porównywalną z dobrej klasy ceramiką tradycyjną (około 100 lat). Wapno powoduje też, że są one odporne na działanie pleśni i grzybów domowych. Wyroby silikatowe mają bardzo dużą wytrzymałość na ściskanie – od 10 do 25 MPa. Bardzo dobrze chronią przed przenikaniem hałasu. Silikaty odznaczają się także najniższą promieniotwórczością spośród wszystkich materiałów budowlanych. Ich współczynnik przewodzenia ciepła λ wynosi około 1,10 W/(m.K), co w porównaniu z betonem komórkowym o współczynniku około 0,2 W/(m.K) wygląda dosyć niekorzystnie. Dlatego silikatowe mury wymagają solidnego ocieplenia.
Do murowania ścian wykorzystywany jest też keramzytobeton. To beton, w którym rolę kruszywa pełnią porowate granulki ze spiekanej gliny. Produkowane są z niego pustaki i bloczki przeznaczone do łączenia na wpust i wypust. Wyroby z keramzytobetonu mają kolor szary lub są barwione na bordowo. Keramzytobeton ma dobrą izolacyjność cieplną. Jest materiałem lekkim, a jednocześnie wytrzymałym i dobrze tłumiącym dźwięki. Jest też w miarę odporny na zawilgocenie oraz szkodliwe działanie pleśni i grzybów domowych. Do budowy warstwy konstrukcyjnej w ścianach dwuwarstwowych i wewnętrznych ścian konstrukcyjnych przeznaczone są pustaki o grubości 24 cm. Z pustaków o grubości od 10 do 17 cm wykonuje się ściany działowe.
Materiały na ściany bez ocieplenia
Nie jest to popularna konstrukcja, ponieważ koszt jej wykonania jest wyższy niż ścian z ociepleniem. Ma jednak zalety, które przyciągają inwestorów. Przede wszystkim szybciej i łatwiej się je buduje. Na szybkość prac mają wpływ między innymi duże rozmiary pustaków i bloczków stosowanych w tej technologii. Tak wykonane ściany taniej jest wykończyć, bo wystarczą do tego niedrogie, zwykłe tynki zamiast tynków cienkowarstwowych, typowych dla systemów ociepleń. Także zrobienie na takich ścianach dowolnych okładzin, na przykład wstawek z drewna lub ceramiki, jest dużo prostsze niż w przypadku ścian dwuwarstwowych. Ważne jest też to, że prostsze i bezpieczniejsze jest mocowanie czegokolwiek do takich ścian od zewnątrz, bo nie narusza się warstwy termoizolacyjnej. Unikamy więc ryzyka powstania mostków termicznych.
Do wznoszenia ścian jednowarstwowych stosuje się wyroby z betonu komórkowego, ceramiki poryzowanej lub keramzytobetonu. Beton komórkowy na ściany jednowarstwowe ma gęstość 350 kg/m3. Wykonane z niego bloczki grubości 48 cm zapewniają współczynnik U na poziomie 0,17 W/(m2.K). Do budowy ścian jednowarstwowych nadają się tylko te pustaki ceramiczne, które mają otwory wypełnione wełną mineralną lub perlitem. Mur jednowarstwowy z takich pustaków, grubości 44 cm, będzie miał współczynnik przenikania ciepła U = 0,18 W/(m2.K), a gdy wykończymy go tynkiem termoizolacyjnym, to nawet 0,17 W/(m2.K). To samo dotyczy keramzytobetonu. Ponieważ pustaki byłyby za „zimne”, do budowy ścian jednowarstwowych można wykorzystywać jedynie bloczki z wypełnieniem styropianowym, mające grubość 42 cm. Ściana taka osiąga U = 0,15 W/(m2.K).
Okładzina ściany trójwarstwowej
Ściany trójwarstwowe to najbardziej skomplikowany typ ścian murowanych. Warstwa nośna, wznoszona z podobnych materiałów i mająca podobną grubość jak w przypadku ścian dwuwarstwowych, jest od zewnątrz ocieplona – przeważnie wełną mineralną. Ocieplenie osłania zaś mur elewacyjny z cegły, połączony z murem nośnym. Ci, którzy decydują się na ściany trójwarstwowe, robią to głównie ze względu na niepowtarzalny wygląd ceglanych fasad.
Uroda murowanych elewacji, w przeciwieństwie do tych otynkowanych, nie przemija z czasem. Istotne jest również to, że nie trzeba ich często odnawiać. Takie elewacje muruje się najczęściej z cegieł klinkierowych lub licowych. Oba typy produkuje się z podobnego surowca – gliny. Różnią się one twardością i nasiąkliwością. Wynika to z procesu technologicznego. Klinkier wypala się mianowicie w temperaturze 1000-1200oC, a cegły licowe w temperaturze około 800oC. Klinkierowe cegły są oferowane w dwóch wersjach – pełne lub drążone (otwory sprawiają, że są lżejsze). Mogą mieć jedną z trzech klas wytrzymałości: 25, 30 i 35. Wysoka klasa świadczy też o małej nasiąkliwości.
Klinkierowe i licowe cegły mogą mieć różne kolory. Przeważnie są brunatne, ceglaste, ciemnoczerwone, ale są też produkowane cegły piaskowe, białe, szare, czarne. Na zamówienie można kupić klinkier glazurowany, którego zakres kolorystyczny jest jeszcze większy.
Aby uatrakcyjnić elewację, warto się zdecydować na cegły fakturowane – łupane, ryflowane, żłobione. Upodobnią one dom do zabytkowej budowli i nadadzą mu rustykalny wygląd. Najpiękniejsze, ale także najdroższe, są cegły klinkierowe i licowe, które formuje się ręcznie i wypala w starodawnych piecach.
Warstwę elewacyjną można zbudować również z pełnych lub drążonych cegieł silikatowych. Ścian trójwarstwowych nie trzeba wówczas tynkować. Cegły muszą być jednak starannie wymurowane na niepełną spoinę i zafugowane (podobnie jak cegły licowe i klinkierowe). Białe silikaty są podatne na zabrudzenia, warto więc pomalować elewację impregnatem, który sprawi, że brud będzie mniej osiadał i łatwiej go będzie zmyć. Silikatowe cegły mogą być też barwione, zazwyczaj jednak ich kolorystyka pozostawia wiele do życzenia.
Działowe nie tylko murowane
Ściany wewnętrzne w domach murowanych wznosi się przeważnie z tego samego materiału, co nośne, tyle że w wersji węższej (pustaki lub bloczki o mniejszej grubości). Wszystkie działówki (lub ich część) mogą też zostać wykonane w technologii szkieletowej. Są to wtedy ściany o konstrukcji z drewnianych elementów lub stalowych profili, wypełnione wełną mineralną i obłożone z obu stron płytami – najczęściej gipsowo-kartonowymi. Takie ściany chętnie wznosi się na poddaszach murowanych domów, gdy stropy wykonano z drewnianych belek. Są też powszechne w domach szkieletowych lub domach z bali. Okładziną działowych ścian szkieletowych może być tez drewno – na przykład boazeria z desek.
Domy o konstrukcji drewnianej
Obecne ceny drewna na pewno nie przyczyniają się do popularyzacji budownictwa drewnianego. Niemniej naturalny surowiec ma wciąż dość liczne grono zwolenników. Z drewna wznosi się u nas przede wszystkim domy szkieletowe. Ich konstrukcja budowana jest z belek drewnianych – litych lub prefabrykowanych belek dwuteowych I-beams, będących połączeniem drewna z metalem lub płytą drewnopochodną. Wypełnienie szkieletu tworzy warstwa wełny mineralnej. Okładziny zewnętrzna i wewnętrzna wykonywane są z twardych płyt – najczęściej OSB. Ściany są przeważnie dodatkowo ocieplane od zewnątrz wełną lub styropianem. Zainteresowaniem cieszą się domy z bali drewnianych, zwłaszcza jeśli działka położona jest w naturalnej otulinie pól i lasów. Najlepsze bale do budowy domów pozyskuje się z sosen polarnych, sosen zwykłych, świerków, jodeł lub olch. Drewno musi być odpowiednio dobrane i obrobione w tartaku. Najlepiej użyć drewna suchego, którego wilgotność nie przekracza 19%. Bale mogą mieć różne przekroje. Najpopularniejsze są prostokątne i okrągłe. Ich wysokość wynosi od 14 do 22 cm, a szerokość od 6 do 10 cm. Bale okrągłe mają średnicę od 14 do 23 cm. Przygotowane do budowy mają wycięte pióra i wpusty lub zamki, które ułatwiają ich szczelne i stabilne połączenie. Niestety, obecne przepisy wykluczają budowę ścian zewnętrznych z bali, które nie zostaną ocieplone. Aby zachować charakterystyczną elewację, domy takie ociepla się od wewnątrz lub wznosi swego rodzaju ściany trójwarstwowe – bal nośny, ocieplenie, bal fasadowy. Niestety z rynku zniknęły bale warstwowe, mające między dwoma ściankami izolację termiczną.
Wygodnie systemowo
Producenci betonu komórkowego, ceramiki, keramzytobetonu i silikatów zachęcają nas do kupowania systemów. Komponują dla nas zestawy obejmujące prawie wszystko, co niezbędne, by wznieść dom do stanu surowego otwartego. Wyższość systemu nad tradycyjnymi rozwiązaniami polega na tym, że jego elementy są przemyślane, tak żeby zoptymalizować proces budowy – ułatwić pracę wykonawcom, głównie dzięki starannemu dopasowaniu elementów, z których powstaje dom.
Idealny system murowania ścian powinien zawierać wszystko, co do tego niezbędne. Praktyka jednak rozwiewa nasze złudzenia. Tylko niewiele firm ma w ofercie pełny asortyment nowoczesnych produktów, zwalniający nas z konieczności dokupowania brakujących rzeczy pochodzących od innych producentów. W systemach oferowanych na naszym rynku, poza podstawowymi bloczkami lub pustakami o różnych grubościach, są dostępne cegły, elementy uzupełniające i wyrównujące, bloczki fundamentowe, elementy akustyczne (o podwyższonych parametrach akustycznych), belki i kształtki nadprożowe oraz elementy wieńcowe.
Producenci betonu komórkowego, silikatów i pustaków ceramicznych mają w zanadrzu zaprawy i kleje do murowania, a czasem nawet tynki lub całe systemy ociepleniowe do ścian. Kupując pustaki, możemy liczyć, że dołączona będzie do nich zaprawa klejowa do cienkich spoin, grubowarstwowa zaprawa termoizolacyjna wzbogacona na przykład perlitem (wyrównująca izolacyjność cieplną spoin z izolacyjnością pustaków) lub zaprawa w postaci piany rozprężnej, nakładana pistoletem (nadaje się tylko do pustaków o szlifowanych powierzchniach górnych i dolnych).
Dodatkowe elementy do ścian murowanych
1. Bloczki lub pustaki połówkowe. Stosowane są głównie przy budowie ścian jednowarstwowych. Służą do uzupełniania warstw ściany w tym miejscu, gdzie nie mieści się pełnowymiarowy element. Dzięki nim nie trzeba skracać normalnych bloczków lub pustaków. W ścianach jednowarstwowych pozwalają zaś zachować ciągłość połączenia na pióro i wpust. Elementy uzupełniające mają w swej ofercie wszyscy producenci wyrobów, z których muruje się ściany.
2. Bloczki lub pustaki narożne. Stosuje się je głównie w przypadku ścian jednowarstwowych. Pozwalają zakończyć warstwę pustaków w jednym rzędzie tak, by lica ściany nie szpeciły wystające pióra pustaka lub wklęsłe wpusty. Elementy takie oferują producenci ceramiki poryzowanej i keramzytobetonu.
3. Elementy obudowy wieńców. Każda kondygnacja domu powinna być od góry spięta tak zwanym wieńcem. Jest to betonowy, zbrojony pas biegnący dookoła zewnętrznych ścian domu. Wieniec ma za zadanie usztywnić konstrukcję budynku. Ponieważ sam w sobie jest fatalnym izolatorem termicznym, trzeba go docieplić. W przypadku ścian dwu- i trójwarstwowych nie jest to żaden problem. Tam materiał termoizolacyjny zasłania wieniec i nie dopuszcza, by uciekało przez niego ciepło. Inaczej to wygląda w ścianach jednowarstwowych. W ich przypadku wieniec musi być ocieplony oddzielnie, gdyż sama ściana nie jest obłożona żadnym materiałem termoizloacyjnym. Można więc wieniec otulić wełną lub styropianem i od zewnętrznej strony ścian zabudować elementami uzupełniającymi, kształtkami, cegłami, wąskimi pustakami – zależnie od materiału wybranego do budowy domu. W sprzedaży są też specjalne elementy do zabudowy wieńca, połączone fabrycznie z materiałem ocieplającym. Takie wyroby mają w swej ofercie na przykład producenci betonu komórkowego i ceramiki.
4. Prefabrykowane belki nadprożowe. Nadproża znajdujące się nad oknami, drzwiami lub bramami garażowymi muszą być mocniejsze niż reszta ściany. Wykonuje się je w nieco podobny sposób jak wieńce. Zazwyczaj więc w ścianach murowanych robi się nadproża żelbetowe. Można jednak skorzystać z gotowych belek nadprożowych, sprzedawanych przez producentów betonu komórkowego, ceramiki i keramzytobetonu. Są one zbrojone, a niekiedy także wykazują na tyle wysoką izolacyjność termiczną, że mogą być stosowane w ścianach jednowarstwowych.
5. Kształtki szalunkowe U. W ofercie wielu firm są też kształtki o przekroju w kształcie litery U (w wersjach z ociepleniem lub bez). Układa się je w miejscu, gdzie ma być nadproże, zbroi i wypełnia mieszanką betonową. Z kształtek U można też wykonać deskowanie tracone słupków wzmacniających ściany kolankowe. Kształtki takie sprzedają producenci betonu komórkowego, keramzytobetonu, silikatów i ceramiki poryzowanej.
Zaprawy i piany murarskie
Do bloczków z betonu komórkowego typu D i silikatów polecana jest zaprawa klejowa, nanoszona cienką, kilkumilimetrową warstwą, za pomocą specjalnej kielni z podajnikiem lub podajnika skrzynkowego. Można też użyć tradycyjnej zaprawy cementowo wapiennej, zwłaszcza do bloczków z betonu komórkowego typu M, który nie nadaje się do zapraw cienkowarstwowych. Zwykłej zaprawy używa się również do pustaków z ceramiki i keramzytobetonu. Tak możemy wznosić mury, które mają być docelowo ocieplone. Jeśli jednak mur ma być jednowarstwowy, bez ocieplenia, lub zależy nam na podniesieniu parametrów cieplnych muru dwuwarstwowego, wtedy zaprawa klejowa jest lepsza, bo cieniutkie spoiny nie będą tworzyły mostków termicznych. Do budowy murów jednowarstwowych – zwłaszcza z ceramiki lub keramzytobetonu – polecana jest ponadto zaprawa termoizolacyjna, grubowarstwowa. Ma ona w składzie wypełniacze poprawiające jej izolacyjność cieplną – perlit lub keramzyt. W przypadku pustaków ceramicznych zaprawa klejowa słabo się sprawdza, bo wpływa w otwory, stosuje się tu więc inną metodę. Do ich murowania wykorzystywana jest murarska piana poliuretanowa nakładana pistoletem. To najszybsza metoda murowania, jaką dotąd wymyślono. Pustaki muszą mieć jednak fabrycznie szlifowane górne i dolne powierzchnie. Inne do takiej „zaprawy” się nie nadają.
