Przeszklenia na połaciach
Okna połaciowe to efektowny i bardzo popularny element nowoczesnych domów. Montowane pojedynczo lub w zestawach zapewniają dopływ naturalnego światła. Wtedy nawet w pochmurne dni nie ma potrzeby korzystania ze sztucznego oświetlenia.
Okien połaciowych nie robi się na wymiar. Wybiera się je spośród okien o typowych, z góry określonych wymiarach, oferowanych w różnych wersjach otwierania. Podobnie jak na elewacjach z oknami otwieranymi można zestawiać okna stałe. Trzeba jednak wiedzieć, jak je dopasować do konkretnej sytuacji i potrzeb.
Mimo że okna dachowe są zwykle sporo mniejsze niż te w ścianach, nie trzeba się martwić, że poddasze będzie słabiej doświetlone. Przez przeszklenie umieszczone w połaci może bowiem dostać się nawet o 50% więcej naturalnego światła niż przez okno pionowe.
Czas na okna
W wielu projektach gotowych inwestor sam decyduje o podziale przestrzeni poddasza i nie musi robić tego na etapie budowy domu, lecz później, w trakcie jego eksploatacji. Także na ten etap prac można odłożyć montaż okien dachowych. Co prawda najwygodniej wstawia się okna w połać w trakcie układania po- krycia dachowego. Ale gdy jest ono z dachówek, dość łatwo zdemontować później wybrane elementy i wyciąć fragment membrany dachowej. Umieszczając okno w polach między krokwiami, trzeba dostosować jego położenie do wybranego modelu dachówek. Pod oknem muszą być elementy pełnej wysokości, aby móc je stabilnie przymocować do łat. Okna są oferowane w szerokościach dostosowanych do standardowych rozstawów krokwi, a także w różnych długościach, więc łatwo optymalnie dopasować je do kąta nachylenia dachu i wysokości, na jakiej mają być zamontowane.
Wygodne w obsłudze
Na wygodę użytkowania okna dachowego ma wpływ kilka czynników. Znaczenie ma zarówno położenie okna względem podłogi, jak i sposób jego otwierania. Do standardowej obsługi używa się klamki umieszczonej na dole lub na górze skrzydła bądź uchwytu przymocowanego do jego górnej części. W oknach osadzonych na tyle wysoko, że wygodnie sięga się jedynie do ich dolnej krawędzi, lepsze jest otwieranie dolne. Z kolei w tych zamontowanych nisko i nad meblami wygodniejsze jest górne otwieranie. Jeśli są umieszczone na tyle wysoko, że klamka bądź uchwyt znajdują się poza zasięgiem rąk, można je obsługiwać za pomocą drążka. Jednak przy takim ich położeniu i potrzebie regularnego wykorzystywania ich do przewietrzania pomieszczenia lepiej wybrać okna w wersji sterowanej elektrycznie.
O komforcie użytkowania zadecyduje też sposób, w jaki otwiera się skrzydło.
Okna obrotowe. Skrzydło porusza się wokół osi znajdującej się w połowie jego wysokości, przez co górna krawędź skrzydła przesuwa się do pomieszczenia, a im szerzej otwarte okno, tym znajduje się ona niżej. Aby podczas otwierania okna nie uderzyć się skrzydłem w głowę, warto umieszczać je przynajmniej 150 cm nad podłogą. Dzięki wygodnemu dostępowi do każdej ze stron okna bez trudu można umyć szybę od zewnątrz. Okna uchylno-obrotowe. Mają przełącznik pozwalający zmieniać sposób ich otwierania. W podstawowym położeniu skrzydło uchyla się do góry, dzięki czemu znajduje się na zewnątrz połaci dachowej. Łatwiej więc podejść do krawędzi otwartego okna i zwiększa się przestrzeń użytkowa pomieszczenia. Przełączanie na funkcje obrotu jest wykorzystywane głównie w celu dostępu do zewnętrznej powierzchni okna, na przykład po to, by umyć szybę.
Okna wysokoosiowe. To konstrukcja o podwyższonej osi obrotu w stosunku do okna obrotowego o tej samej wysokości. Znajduje się ona mniej więcej w trzech czwartych wysokości skrzydła, dzięki czemu do pomieszczenia wsuwa się jedynie górny jego fragment.
Ciepłe i ciche
O izolacyjności termicznej okna świadczy charakteryzujący go współczynnik Uw. Zgodnie z obowiązującymi przepisami okna przeznaczone do po- mieszczeń ogrzewanych, w których utrzymuje się temperaturę nie niższą niż 16oC, jego maksymalna wartość może wynieść 1,1 W/(m2·K). Jeśli na poddaszu temperatura jest niższa, wymagania dla okien są mniej rygorystyczne, Uw może dochodzić do 1,4 W/(m2·K).
Producenci opracowali wiele rozwiązań, dzięki którym okna osiągają znacznie lepsze parametry niż określone przez ustawodawcę. Najcieplejsze okna sprzedawane w komplecie z termoizolacyjnym kołnierzem uszczelniającym mają Uw poniżej 0,6 W/(m2·K).
Wyróżnikiem współczesnych okien dachowych są przede wszystkim dwu-, a nawet trzykomorowe pakiety szybowe charakteryzujące się Ug na poziomie 0,5-0,6 W/(m2·K) (w tych najcieplejszych nawet 0,3). Aby te ciepłe i grube pakiety szybowe zmieściły się w ramach okiennych, zmodyfikowano ich kształt. Mają co prawda większą grubość zabudowy, ale dzięki innemu kształtowi profili o kilka procent powiększono powierzchnię szyb. Nowoczesne pakiety szybowe są nie tylko ciepłe, ale mogą mieć jeszcze dodatkowe cechy, na których nam zależy. Te z powłokami łatwo zmywalnymi bez kłopotu utrzymać w czystości, bo deszcz spłukuje z nich zanieczyszczenia organiczne. Z kolei pakiety wyciszające (dźwiękochłonne) sprawią, że znacznie mniej hałasu przeniknie z zewnątrz, na przykład obniżenie poziom hałasu o 7 dB to dla ludzkiego ucha o połowę mniejszy hałas.
Duże przeszklenia
Najczęściej spotykanym rozwiązaniem jest zgrupowanie kilku okien dachowych o typowych rozmiarach (najpopularniejsze są te szerokości 78 cm oraz wysokości 118 i 140 cm). Najłatwiej zestawić okna w poziomie – nie ma wtedy znaczenia, czy na poddaszu jest ścianka kolankowa, czy nie. Jeśli umieszcza się obok siebie więcej niż dwa okna, należy dobrać ich szerokość do rozstawu krokwi.
Standardem w kołnierzach okiennych do zespoleń są rynienki odwadniające (element montowany między oknami) szerokości 10 cm. Podczas wybierania wysokości okien znaczenie mają kąt nachylenia połaci i wysokość, na której zaczynają się okna. Dolna krawędź otwieranego skrzydła powinna się znajdować co najmniej 85 cm nad podłogą. Na poddaszu z niską ścianką kolankową lub na skosach schodzących do stropu można zgrupować okna pionowo. Jest to dużo łatwiejsze technicznie, a światło dzienne dociera w głąb poddasza.
Zamiast tradycyjnego zestawienia pionowego można wstawić okno, w którym w jednej ramie są zamontowane dwa skrzydła – górne otwierane obrotowo, z podwyższoną osią obrotu, a dolne nieotwierane. Natomiast dla tych, którzy chcą mieć oba skrzydła otwierane, rozwiązaniem może być okno balkonowe. W tym dużym oknie górne skrzydło płynnie się uchyla do kąta 45º i otwiera się do góry (oś obrotu zlokalizowana jest w górnej części ościeżnicy), a dolne wysuwa do przodu, do pozycji pionowej. Z dolnym elementem przeszklenia są zintegrowane barierki ochronne, które rozkładają się przy jego otwarciu i składają podczas zamykania. Okna balkonowe są swego rodzaju namiastką prawdziwego balkonu, ponieważ pozwalają znaleźć się poza budynkiem, nie opuszczając jednak podłogi poddasza.
Ale zespolenie okienne można zbudować nie tylko z okien osadzonych na tej samej połaci dachu. Są specjalne kołnierze do zespoleń kalenicowych w dachach dwuspadowych o połaciach nachylonych pod kątem 15-55º. Umożliwiają one zespolenie dwóch lub czterech okien umieszczonych odpowiednio po jednym oknie albo po dwa okna na każdej połaci. Odległość między przeciwległymi oknami widziana od strony pomieszczenia zależy od kąta nachylenia połaci.
Najbliżej siebie będą te osadzone w dachu stromym. Gdy połacie będą miały minimalny dopuszczalny spadek (15°), okna będą oddalone od siebie o 30 cm.
Na poddaszu ze ścianką kolankową także można wstawić przeszklenie o dużej wysokości, zaczynające się nad podłogą. Z oknem połaciowym łączy się wtedy okno montowane w ściance, tworząc zestaw kolankowy. Taki zestaw składa się z dwóch części – przeszklenia pionowego, nieotwieralnego, rozwieralnego lub uchylnego oraz połączonego z nim okna połaciowego. Pionowa część jest bowiem mocowana tak, jak tradycyjne okno pionowe, z tą różnicą, że nie będzie miała nadproża. Okna takie dobrze doświetlają wnętrze, ale też urozmaicają wygląd domu. Zapewniają dobry wi- dok z poddasza. Warto je instalować szczególnie tam, gdzie ściany kolankowe mają dużą wysokość i zamontowane w połaciach tradycyjne okna dachowe znajdowałyby się na tyle wysoko ponad podłogą, że dałoby się przez nie podziwiać jedynie niebo. Okno takie trudno jest zamontować w remontowanym domu (chyba że ma konstrukcję szkieletową). Pod- czas wycinania otworu na jego dolną część trzeba bowiem wyciąć fragment wieńca. Konieczne jest wówczas zastosowanie dodatkowych, żelbetowych wzmocnień. Ich wy- konanie nastręcza wiele trudności.
Drewno i plastik
Większość okien montowanych w połaciach ma ramy z klejonego warstwowo drewna sosnowego. Są one wykończone bezbarwnym lakierem, który chroni drewno przed bru- dem i wilgocią. Można je stosować do wszystkich pomieszczeń. Jednak z uwagi na to, że w łazience bądź kuchni okresowo może być znacznie więcej wilgoci w powietrzu i w nie- korzystnej sytuacji może dojść do jej wykroplenia na powierzchni okna połaciowego, do tych pomieszczeń lepiej wybrać te, w których drewniane ramy są pokryte powłoką poliuretanową, albo zdecydować się na okna z PCW. Okna pokryte lakierem poliuretanowym są dostępne jedynie w kolorze białym.
Z kolei okna z PCW mogą być również w okleinie drewnopodobnej nadającej im klasyczny wygląd. Jednak nawet po tych oknach nie może lać się woda, a w pomieszczeniu musi być ogrze- wanie i wentylacja. Aby ogrzane powietrze mogło cyrkulować tuż przy oknie, górna płaszczyzna ościeża musi być równoległa do podłogi, a dolna prostopadła do niej.
Okna w wysokich pomieszczeniach
- W dużych zespoleniach poziomych, składających się z trzech lub większej liczby okien, może się okazać konieczne wycięcie fragmentu jednej albo dwóch krokwi. Odcięte krokwie trzeba połączyć poziomymi belkami (wymianami), które przeniosą obciążenie na sąsiednie krokwie. O możliwości takiej przeróbki konstrukcji i ewentualnym sposobie wzmocnienia pozostałych elementów więźby dachowej powinien zadecydować konstruktor.
- Okna dachowe doświetlające dwukondygnacyjne wnętrze można zestawić z kilkoma oknami kolankowymi umieszczonymi jedno nad drugim i połączonymi ościeżnicami lub zastąpić je oknami fasadowymi o odpowiednio dobranej szerokości. Gdy zestawy kolankowe montuje się w zespoleniach poziomych, wówczas między oknami kolankowymi konieczne jest wstawienie słupka konstrukcyjnego podpierającego krokiew, do którego mocuje się ich ramy
Okna dachowe bez mostków cieplnych
Ze względu na maksymalne wykorzystanie parametrów termoizolacyjnych okna kluczową sprawą jest precyzyjny montaż w połaci dachu – nawet najcieplejsze okna nie spełnią bowiem swojej funkcji bez właściwego połączenia z połacią. By uniknąć mostków termicznych powstających na skutek nieszczelnego montażu, producenci oferują specjalne kompleksowe rozwiązania ograniczające straty ciepła.
Kołnierze uszczelniające. Pozwalają na trwałe i szczelne połączenie okna z pokryciem dachowym. Są idealnie dopasowane do profilu ram okien w konkretnych rozmiarach i dostosowane do różnych pokryć. Oferuje je każdy producent okien dachowych jako elementy gotowe. Dostępne są również kołnierze do zespoleń dachowych. Są to gotowe zestawy składające się z elementów modułowych. Przewidziane są do zespoleń, w których standardowa odległość między oknami wynosi 10 cm. Na tych połączeniach są montowane rynienki odprowadzające wodę na niżej położone partie dachu. Jeśli odległość między oknami będzie inna, można zamówić te elementy u producenta okien na wymiar. W zespoleniu kolankowym wykorzystuje się kompletny kołnierz okna dachowego, a także profil łączący okno dachowe z kolankowym oraz oblachowania krokwi, które zostają odsłonięte po wycięciu wnęki okiennej w okapie.
Kołnierze termoizolacyjne. To kołnierze uszczelniające z dodatkową termoizolacją, która gwarantuje docieplenie okien dachowych ponad poziomem łat. Specjalna konstrukcja kołnierzy zapewnia szczelność i ochronę przed wiatrem i nawiewaniem deszczu i śniegu. Producenci okien oferują różne rozwiązania kołnierzy uszczelniających. Może to być gotowy kołnierz z doklejonym od wewnątrz elastycznym materiałem docieplającym, który po zamontowaniu tworzy termoizolacyjną ramę powyżej konstrukcji dachu albo okno fabrycznie połączone z termoizolacyjną ramą zamocowaną na jego obwodzie.
Zestawy izolacyjne. Może to być gotowa rama termoizolacyjna wykonana z pianki poliuretanowej dopasowana do wymiaru okna. Inna propozycja to warkocze z impregnowanej wełny owczej, które służą do dokładnego wypełnienia wszystkich szczelin wokół okna, eliminując mostki termiczne. Warto też stosować zestawy izolacyjne służące do połączenia okna z hydroizolacją konstrukcji dachu.
Obniżony montaż okna. Jego celem jest ograniczenie liniowego mostka cieplnego na styku ramy okna z połacią. W rozwiązaniu tym, uznawanym za energooszczędne, rama okienna przybliża się do termoizolacyjnej warstwy dachu, co minimalizuje straty ciepła, inaczej niż w montażu standardowym, w którym rama okienna licuje się z pokryciem dachowym. Montaż obniżony jest możliwy przy kryciu dachu materiałami pokryciowymi płaskimi i niskoprofilowanymi. Ważne jest, by do ramy okiennej w odpowiednich miejscach przymocować kątowniki montażowe – zgodnie z oznaczeniem literowym albo instrukcją kierującą do fabrycznie nawierconych otworów.
Hanna Jankowska
