Wady fasady

Naprawa tynków na ociepleniu

Maciej Iwaniec
Maciej Iwaniec

Regularny przegląd i usuwanie na bieżąco ewentualnych usterek zapewni trwałość każdej elewacji. Warto sprawdzać stan tynku i ocieplenia po każdej zimie. Oto podstawowe rady, jak je konserwować i reperować.

Pierwsza zima jest egzaminem dla każdej elewacji. Pojawiające się w późniejszym czasie uszkodzenia wynikają głównie z czynników zewnętrznych lub lokalizacji obiektu w terenie. Najczęściej występują szkody powstałe na skutek naprężeń i skurczów wyprawy, uszkodzenia mechaniczne i związane z wypłukiwaniem tynku przez wody opadowe przy nieszczelnych obróbkach blacharskich. Dopiero po usunięciu przyczyn szkód można przystąpić do naprawy.

Dobrze wykonane dekoracyjne tynki cienkowarstwowe układane na termoizolacji zwykle przez lata nie wymagają poprawek

fot. Andrzej Szandomirski

Jakie tynki wybrać

Współczesne dekoracyjne tynki cienkowarstwowe zawierające spoiwa z żywic syntetycznych są zdecydowanie bardziej odporne na zagrożenia związane z różnicą temperatury lub uszkodzenia mechaniczne niż materiały czysto mineralne. Modyfikacje spoiw mają na celu poprawę właściwości i trwałości tynku o niewielkiej grubości. Podczas remontu elewacji warto więc zastosować tynki akrylowe, silikatowe, silikonowe albo o mieszanym spoiwie. Najlepsze są tynki silikonowe. Można je nakładać na podłoże z dowolnego tynku lub farby elewacyjnej. Są elastyczne, bardziej odporne na uszkodzenia. Ze względu na wysoką hydrofobowość (niezwilżalność) mają właściwości samoczyszczące – podczas opadów woda deszczowa zmywa z nich brud i kurz.

Zabrudzenia

Choć tynki w większości wypadków z pewnej odległości wyglądają estetycznie, kurzą się i brudzą jak wszystko. Każda nierówność to potencjalne miejsce na zatrzymanie zabrudzeń. Często dopiero po pewnym czasie, gdy płaszczyzna wyprawy na elewacji lekko się przykurzy, można zobaczyć, że nie jest równa. Na wszelkich zgrubieniach, załamaniach szybciej będzie osadzał się brud. Pionowe, a zwłaszcza poziome rowki w strukturze kornik zatrzymują go jeszcze więcej. Po przeglądzie elewacji powinno się ją zmyć myjką ciśnieniową. Wystarczy czysta woda. Jeśli po myciu nadal widać ciemniejsze miejsca, można użyć wody z detergentem. Usuwanie zabrudzeń z elewacji jest ważne nie tylko ze względów estetycznych. Zapobiega także porastaniu algami, dla których są one doskonałą pożywką.

Regularny przegląd elewacji i zmywanie zanieczyszczeń to podstawowy zabieg służący jej konserwacji

fot. KÄRCHER

Przebarwienia

Tynk poprawnie zatarty, który wyblakł lub ma przebarwienia, wystarczy jedynie pomalować. Zaleca się farby o takim samym spoiwie, z jakiego wykonany jest pierwotny tynk. Jeśli nie znamy spoiwa naprawianego tynku, należy użyć farby silikonowej, bo jest ona najbardziej uniwersalna. Jeżeli na elewacji są zacieki od obróbek blacharskich, najpierw trzeba je naprawić i uszczelnić. Jeśli nie doszło do uszkodzenia warstwy tynku, najczęściej wystarczy jedynie malowanie.

Wady fasady

Nawet niewielkie przecieki z nieszczelnych obróbek blacharskich, których nie naprawi się od razu, z czasem, gdy ulegnie uszkodzeniu warstwa tynku dekoracyjnego, mogą doprowadzić do większych zniszczeń. Jeśli zareaguje się szybko, wystarczy zwykle pomalowanie tynku

fot. Maciej Iwaniec

Woda przez długi czas ciekła ze sztucera. Na ścianie widać zawilgocenie i zniszczenia tynku. Po usunięciu przyczyny przecieków i osuszeniu podłoża konieczna będzie naprawa tynku na większym fragmencie ściany

fot. Maciej Iwaniec

Glony

Elewacje domów położonych blisko lasów i parków, na terenach o dużej wilgotności powietrza (w pobliżu zbiorników wodnych), są szczególnie narażone na skażenie biologiczne. Na tynkach, obróbkach blacharskich, skrzynkach umocowanych na elewacji mogą pojawić się glony. Zainfekowane są przeważnie jedynie ściany północne i zachodnie. Wiąże się to z tym, że wiatry częściej wieją, a opady zacinają z tych kierunków, natomiast słońce w tych miejscach rzadziej operuje. Zarodniki glonów i grzybów dobrze rozwijają się na mokrych powierzchniach, a na ścianach południowych słońce podsusza elewację. Ściany o niewielkim stopniu porażenia wystarczy zdezynfekować preparatem służącym do zwalczania mikroorganizmów i zmyć wodą pod ciśnieniem. Przy znacznym porośnięciu glonami po dezynfekcji często konieczne jest też przemalowanie elewacji farbami z dodatkami biobójczymi. Glony należy usuwać na bieżąco, bo ich dłuższe oddziaływanie może doprowadzić do osłabienia i zniszczeń tynku, a nawet warstw podkładowych. Wtedy będzie konieczne usunięcie porażonych warstw lub nawet odtworzenie całego ocieplenia. Trzeba pamiętać, że okres aktywnego działania większości środków biobójczych wynosi trzy-pięć lat. Po tym czasie w miejscach szczególnie narażonych na skażenie mikrobiologiczne elewacje powinny być powtórnie zabezpieczane, na przykład przez natrysk preparatu. Nie znam środków gwarantujących wieloletnie trwałe zabezpieczenie tynku przed glonami.

Wady fasady

Zielone skupiska na tynku, nad daszkami, kasetami rolet, skrzynkami gazowymi, poniżej nieszczelnych obróbek zawsze wskazują na zwiększone zawilgocenie powierzchni, które sprzyja porastaniu glonami

fot. Maciej Iwaniec

W miejscach, gdzie tynk nałożono na niewyrównaną warstwę zbrojącą, zbiera się więcej zanieczyszczeń i glonów

fot. Maciej Iwaniec

Spękania

Tynki cienkowarstwowe muszą wytrzymać zmienne warunki atmosferyczne: opady deszczu, śniegu, smaganie wiatrem i różnicę temperatury od -30 do +60oC. Te różnice temperatury są dla materiałów cienkowarstwowych najbardziej niebezpieczne. Znacznym różnicom temperatury poddawana jest jedynie warstwa cienkowarstwowego tynku na zaprawie klejowo-szpachlowej o całkowitej grubości 4-6 mm. Powodują one naprężenia i skurcze, których nie mogą przejąć głębiej położone warstwy, bo na ociepleniu pod warstwą klejowo-szpachlową z siatką jest izolator termiczny – styropian lub wełna mineralna. Zbyt cienka albo źle wykonana warstwa zbrojąca nie wytrzyma ruchów termicznych, których skutkiem mogą być spękania. Przez mikrorysy w wyprawie wierzchniej woda opadowa może dostawać się w głąb materiału. Gdy temperatura spadnie poniżej 0oC, woda lub zawilgocony materiał zamarznie. Towarzyszy temu wzrost objętości, co skutkuje kolejnymi naprężeniami i następnymi zniszczeniami mechanicznymi materiału.

Kiedy zauważy się popękany tynk, należy jak najszybciej zaszpachlować uszkodzone miejsca. Trzeba obserwować, co się w tych miejscach dzieje. Drobne spękania warstwy wykończeniowej powstałe na skutek osiadania budynku się po zaszpachlowaniu nie pojawią na nowo, kiedy budynek ustabilizuje się. Gdy spękania są skutkiem naprężeń termicznych na elewacji, to jeśli nie wykonamy szybkiej naprawy, uszkodzenie będzie się pogłębiać. Rozwarstwione, niezwiązane lub słabo związane (dające głuchy odgłos przy opukiwaniu) warstwy tynku trzeba bezwzględnie usunąć. Jeżeli tynk, który chcemy poprawić, dobrze trzyma się podłoża, lepiej go zostawić, wzmocnić gruntem i wyrównać ubytki scalającą szpachlą fasadową.

Uszkodzenia mechaniczne

Uszkodzenia mechaniczne

Wiele uszkodzeń tynku jest konsekwencją nieprawidłowo wykonanych detali elewacji. Źle osadzony parapet spowodował spękania po przekątnej w narożniku. Przed naprawą tynku trzeba poprawić parapet

fot. Maciej Iwaniec
Uszkodzenia mechaniczne

Drobne pęknięcia warstwy tynku można wypełnić masą szpachlową. Wygodnie jest ją nakładać z kartusza, którego czubek należy tak obciąć, żeby powstała cienka struga masy

fot. ATLAS
Uszkodzenia mechaniczne

Wgłębienia po uderzeniu wypełnia się masą nakładaną szpachelką

fot. ATLAS
Uszkodzenia mechaniczne

Tak wygląda elewacja po remoncie, gdy nie wykonano miejscowych napraw podłoża

fot. Maciej Iwaniec

Uszkodzone ocieplenie

Gdy została naruszona struktura płyty styropianu lub wełny, należy wymienić cały fragment. Wycina się warstwę wykończeniową aż do muru i oczyszcza podłoże z resztek kleju. W to miejsce trzeba wstawić dopasowany kawałek takiego samego materiału termoizolacyjnego i ustabilizować go dodatkowymi łącznikami. Styk starej i nowej termoizolacji ze styropianu można wypełnić pianką poliuretanową, w przypadku wełny docina się kliny z tego samego materiału. Następnie układa się ponownie warstwę zbrojącą z siatki w zaprawie szpachlowo-klejowej i przygotowuje podłoże pod nowy tynk.

Podziały

Podziały

Gdy elewacja ma wyraźny podział architektoniczny, gzymsy, bonie, łatwiej jest wykonać poprawki. Nowym tynkiem pokrywa się wówczas tylko fragmenty (na przykład lukarnę czy ścianę szczytową)

fot. Wiktor Greg
Podziały

Jeśli na elewacji nie ma takich podziałów, podczas naprawy tynku można je wprowadzić, żeby zamaskować reperowane fragmenty. Unika się w ten sposób konieczności tynkowania na nowo całych ścian

fot. Wiktor Greg

Nowa warstwa wykończeniowa

Jeżeli nie będzie nam przeszkadzać widok naprawianego miejsca, drobne miejscowe poprawki mogą wystarczyć. Takie naprawy tynku cienkowarstwowego są trudne do scalenia z resztą powierzchni.

Wynika to głównie z małej grubości warstwy i sposobu fakturowania. Położenie nowej warstwy tynku na większej powierzchni ścian lub na całej elewacji jest konieczne, kiedy uszkodzenia są liczne lub obejmują duże partie. Zakłada się, że na nieskomplikowanych elewacjach opłaca się naprawiać miejscowo do 50% ściany. Jeśli uszkodzenia zajmują więcej powierzchni niż połowa ściany, przeważnie robi się remont całości.

Poprawić trzeba miejsca od początku źle zrobione: tynk nałożony na nierówne podłoże, źle zatarte miejsca. Po pewnym czasie eksploatacji mogą też być widoczne miejsca łączenia tynków wykonywanych przez różne osoby albo na innym poziomie rusztowań, bo bardzo trudno je scalić. Takie powierzchnie należy wyrównać szpachlą i wykonać na nich nowy tynk.

Spękania na elewacji, gdy jest ich dużo, trzeba pokryć nową warstwą zbrojącą i tynkiem. Takie spękania nie zawsze są następstwem jedynie pracy termicznej elewacji. Kiedy uszkodzona jest warstwa zbrojąca, na powierzchni tynku widać regularną siatkę spękań odwzorowującą układ płyt. Za to odpowiada niskiej jakości siatka zbrojąca. Wtedy trzeba dopilnować, żeby nowa była mocna i odporna na alkalia. Szpachlujemy lub układamy nową warstwę zbrojącą i potem nakładamy nowy tynk na całą ścianę albo dzielimy ją na fragmenty od narożnika do narożnika. Można też dokonać poziomych podziałów wzdłuż gzymsów lub boni. Ściany, które nie mają naturalnego podziału, należy poprawiać w całości. Można też w myśl zasady: „jeśli czegoś nie można ukryć, to trzeba to wyraźnie wyeksponować” wprowadzić podział kolorystyczny lub zróżnicować grubość faktury tynku. Granica pomiędzy różnymi materiałami musi być wyraźnie odcięta, na przykład za pomocą taśm albo boni. Przy okazji takich napraw można poprawić ogólny wygląd elewacji.

Fuszerka na elewacji

Wykonawca odpowiada za jakość zamówionego u niego dzieła na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego o rękojmi za wady. Jeśli więc stwierdzimy, że wykonana elewacja/ocieplenie ma wady, możemy żądać od niego – najlepiej na piśmie z potwierdzeniem odbioru – dokonania naprawy (można też wybrać obniżenie ceny za usługę albo wręcz odstąpienie od umowy, ale to raczej nie rozwiąże problemu). Wykonawca jest obowiązany usunąć wady na własny koszt obejmujący robociznę i materiały. Przepisy dają mu możliwość odmowy w sytuacji, gdy naprawa jest niemożliwa albo wymagałaby od niego nadmiernych kosztów. Wszelkie zauważone wady warto od razu sfotografować, żeby mieć dowód w razie sporu sądowego co do istnienia wad i obowiązku ich naprawy. Można też zamówić ekspertyzę u rzeczoznawcy.

Co ważne, roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem dwóch lat od dnia oddania tego dzieła. W tym czasie należy złożyć wykonawcy żądanie naprawienia wad.

Pamiętajmy też, że odpowiedzialność wykonawcy jest wyłączona, jeżeli wada dzieła powstała z przyczyny tkwiącej w materiale dostarczonym przez zamawiającego. Lepiej więc umówić się, że wszelkie materiały, dokładnie określone w umowie, kupuje wykonawca. Podpisując umowę, warto też domagać się udzielenia gwarancji na wykonane roboty na okres dłuższy niż ustawowe dwa lata. 

Agnieszka Szajkowska

Wydanie: Murator 2/2016 Tekst Maciej Iwaniec
warto przeczytać
tematy z okładki
Na jasnym i ciepłym poddaszu
Laureatami konkursu „Czyste powietrze z Muratorem” w kategorii „Poddasze” zostali właściciele domu w Popławach. Relacjonujemy przebieg prac związanych z realizacją...
ADAPTACJA PODDASZA
Domy solarne
Czy dom może być ogrzewany wyłącznie energią słoneczną? Czy można zrezygnować z energii pochodzącej z paliw kopalnych bądź z energii...
OGRZEWANIE DOMU