Wycinanie drzew na działce

Nowe przepisy. Więcej zwolnień. Niższe opłaty i kary

Agnieszka Witulska
Agnieszka Witulska

Nie trzeba już być dendrologiem, żeby stwierdzić, czy konieczne jest zezwolenie na wycięcie drzewa. Zamiast sprawdzać jego wiek, wystarczy zmierzyć obwód. Nie warto ryzykować wycinki bez wymaganego zezwolenia. Kary, choć niższe, nadal są dotkliwe, a opłaty można uniknąć.

Aktualne przepisy dotyczące wycinki drzew na działce znajdziesz TUTAJ

Ogólna reguła wyrażona w ustawie o ochronie przyrody mówi, że usunięcie drzewa lub krzewu z nieruchomości wymaga wcześniejszego uzyskania urzędowego zezwolenia (art. 83 ust. 1). Jednocześnie przepisy przewidują kilkanaście zwolnień z tego obowiązku (wymienionych w art. 83f ust. 1).

Wycinanie drzew na działce
rys. Tomasz Wawer

Ważne definicje

Drzewo – wieloletnia roślina o zdrewniałym jednym pędzie głównym (pniu) albo zdrewniałych kilku pędach głównych i gałęziach tworzących koronę w jakimkolwiek okresie podczas rozwoju rośliny.

Krzew – wieloletnia roślina rozgałęziająca się na wiele równorzędnych zdrewniałych pędów, nietworząca pnia ani korony, niebędąca pnączem.

O uznaniu rośliny za drzewo decyduje więc jej pokrój, a nie przynależność gatunkowa. Są takie, które mogą utworzyć zarówno formę drzewiastą, jak i krzewiastą, na przykład cis pospolity.

Żywotność drzewa albo krzewu – prawidłowy przebieg ogółu procesów życiowych drzewa lub krzewu. Do uznania, że drzewo zachowało żywotność, nie wystarczy więc pojawianie się jedynie odrostów pędowych.

Zadrzewienie – pojedyncze drzewa, krzewy albo ich skupiska niebędące lasem ani plantacją, wraz z terenem, na którym występują, i pozostałymi składnikami szaty roślinnej tego terenu.

Plantacja – uprawa drzew lub krzewów o zwartej powierzchni co najmniej 0,1 ha założona w celu produkcyjnym.

Tereny zieleni – obszary urządzone wraz z infrastrukturą techniczną i budynkami funkcjonalnie z nimi związanymi, pokryte roślinnością, pełniące funkcje publiczne (a więc dostępne dla wszystkich), a w szczególności parki, zieleńce, promenady, bulwary, ogrody botaniczne, zoologiczne, jordanowskie i zabytkowe, cmentarze, zieleń towarzysząca drogom na terenie zabudowy, placom, budynkom itp.

Które można wyciąć bez zezwolenia

Krzewy. Zgodnie z nowymi przepisami nie potrzeba zgody na usunięcie krzewów pełniących funkcję ozdobną, czyli rosnących w ogrodach przydomowych i działkowych (bez względu na wiek roślin), pod warunkiem że nieruchomość nie została wpisana do rejestru zabytków i że krzewy te nie rosną w pasie drogowym. Wcześniej wolno było wycinać – nawet we własnym ogródku – tylko te krzewy, które nie miały jeszcze dziesięciu lat.

Na pozostałych terenach zezwolenie nie jest wymagane między innymi wtedy, gdy wiek krzewu nie przekracza dziesięciu lat, jest to krzew owocowy, rośnie na plantacji lub w lesie albo gdy utrudnia eksploatację urządzeń kolejowych czy melioracyjnych. Natomiast starsze krzewy rosnące naturalnie (śródpolne lub nadwodne) można wyciąć po uzyskaniu zezwolenia.

Drzewa. Tu też mamy nowe reguły. Zezwolenia na wycinkę nie wymagają obecnie drzewa, których obwód na wysokości 5 cm nie przekracza:

  • 35 cm – w przypadku topoli, wierzby, kasztanowca zwyczajnego, klonu jesionolistnego, klonu srebrzystego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego, albo
  • 25 cm – w przypadku pozostałych gatunków drzew.

Przed 28 sierpnia 2015 r. należało określić wiek drzewa, bo zwolnienie dotyczyło tylko tych, które nie miały dziesięciu lat. Narażało to właścicieli i posiadaczy nieruchomości na sankcje, gdy źle oszacowali wiek usuwanego drzewa. Tymczasem nie jest to łatwe – dane w tablicach wiekowych są orientacyjne; żeby dokładnie określić wiek, trzeba by zlecić specjalistyczne badanie tkanki drzewa.

Bez zezwolenia można też wycinać drzewa:

  • rosnące na plantacjach i w lasach;
  • owocowe (z wyjątkiem rosnących na terenie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków lub na terenach zieleni, czyli na przykład w parkach);
  • utrudniające ochronę przeciwpowodziową, funkcjonowanie torowisk, lotnisk i systemów melioracji (są one usuwane na podstawie innych decyzji) oraz prowadzenie akcji ratowniczej przez jednostki ochrony przeciwpożarowej albo inne służby powołane do niesienia pomocy osobom w stanie nagłego zagrożenia życia lub zdrowia;
  • należące do gatunków obcych, które mogą zagrażać gatunkom rodzimym albo siedliskom przyrodniczym (dotyczy to obecnie tylko bożodrzewu gruczołowatego, bo w rozporządzeniu ministra środowiska z 9 września 2011 r. został jako jedyny wymieniony wśród drzew i krzewów);
  • złamane lub wywrócone w wyniku działania sił natury (na przykład podczas wichury), wypadku albo katastrofy (w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym albo katastrofy budowlanej), które w innych okolicznościach wymagałyby zezwolenia.

Uwaga!

Tak zwane złomy i wywroty można usunąć bez zezwolenia, ale dopiero po przeprowadzeniu oględzin przez organ wydający zgodę na wycięcie drzew i krzewów (czyli pracownika urzędu gminy lub urzędu ochrony zabytków). Pominięcie oględzin jest zagrożone karą.

Oględziny nie są konieczne tylko wtedy, gdy drzewo jest usuwane przez odpowiednie służby (straż pożarną, wojsko, przedsiębiorstwa sieciowe, zarządcę dróg lub infrastruktury kolejowej, gminną albo powiatową jednostkę oczyszczania).

Gdzie po zezwolenie

Jeśli drzewo, które chcemy wyciąć, nie spełnia żadnych z wymienionych wyżej kryteriów zwolnienia, musimy złożyć wniosek o zezwolenie w urzędzie gminy lub miasta (kierując je do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta). W wypadku nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków wniosek składa się w wojewódzkim urzędzie ochrony zabytków lub jego odpowiedniej miejscowo delegaturze (zgodę wydaje wojewódzki konserwator zabytków bądź upoważniony kierownik delegatury).

Możemy skorzystać z urzędowego formularza, a jeśli takiego w naszym urzędzie nie ma – sporządzić wniosek samemu. Ważne jest, żeby zamieścić w nim wszystkie wymagane elementy (patrz ramka poniżej).

Wniosek możemy złożyć w urzędzie osobiście, wysłać pocztą albo za pomocą platformy ePUAP (jeżeli mamy profil zaufany albo bezpieczny podpis elektroniczny i urząd korzysta już z tego rozwiązania).

Jak przygotować wniosek o wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu

We wniosku podajemy:

  • imię, nazwisko i adres albo nazwę firmy i siedzibę właściciela, użytkownika wieczystego lub posiadacza nieruchomości;
  • nazwę gatunku drzewa albo krzewu;
  • obwód pnia drzewa mierzony na wysokości 130 cm, a gdy na tej wysokości drzewo:
    – ma kilka pni – obwód każdego z nich,
    – nie ma pnia – obwód pnia bezpośrednio poniżej korony drzewa;
  • wielkość powierzchni, z której zostanie wycięty krzew (czyli powierzchni rzutu poziomego krzewu);
  • dlaczego chcemy wyciąć drzewo lub krzew i czy ma to związek z prowadzeniem działalności gospodarczej;
  • termin, w którym chcemy usunąć drzewo lub krzew.

Do wniosku dołączamy:

  • własnoręczny rysunek albo mapę, na których zaznaczamy usytuowanie drzewa lub krzewu, granice działki oraz istniejące na niej lub projektowane budynki i inne obiekty budowlane. Gdy powodem wycinki jest kolizja z planowaną budową, zamiast rysunku albo mapy dołączamy projekt zagospodarowania działki wykonany przez projektanta z uprawnieniami budowlanymi (ale tylko wtedy, gdy dla danej inwestycji jest on wymagany przez przepisy Prawa budowlanego; projekt ma umożliwić urzędnikowi weryfikację, czy inwestycja jest faktycznie planowana);
  • projekt planu nasadzeń zastępczych albo przesadzenia drzewa lub krzewu – jeżeli takie przewidujemy. Powinien on mieć formę rysunku, mapy lub projektu zagospodarowania działki w wypadku planowanej inwestycji. Wskazujemy w nim liczbę, gatunki albo odmiany drzew lub krzewów oraz miejsce i planowany termin wykonania nasadzeń albo przesadzania roślin;
  • oświadczenie o posiadanym tytule prawnym władania nieruchomością (składa się je pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie);
  • zgodę właściciela nieruchomości (gdy wniosek składa jej posiadacz) albo oświadczenie o udostępnieniu informacji (dołącza je spółdzielnia i wspólnota mieszkaniowa);
  • decyzję albo postanowienie wydane w sprawie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko – jeżeli taki dokument jest wymagany;
  • zezwolenie dotyczące gatunków chronionych (na przykład gdy chcemy usunąć drzewo z dziuplą, która jest siedliskiem zwierząt będących pod ochroną) – jeśli zostało wydane.

Po złożeniu wniosku

Oczekujemy na informację z urzędu o terminie wizyty urzędnika, który dokona oględzin drzewa i potwierdzi dane wpisane we wniosku, oceni, czy zezwolenie na wycinkę rzeczywiście jest potrzebne oraz czy drzewa nie są zasiedlone przez chronione gatunki (jeśli tak, konieczne będzie uzyskanie najpierw stosownego pozwolenia generalnego lub regionalnego dyrektora ochrony środowiska; do tego czasu postępowanie w sprawie wycinki będzie zawieszone).

Zezwolenie (albo decyzja odmowna) powinno być wydane w ciągu miesiąca lub dwóch miesięcy w wypadku sprawy skomplikowanej. Nie wlicza się do tego terminu czasu potrzebnego na dokonanie uzgodnień z innym organem. Na przykład zezwolenie na usunięcie drzew w obrębie pasa drogowego drogi publicznej z uwagi na ich walory przyrodnicze, krajobrazowe i funkcje ochronne musi być uzgodnione z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska (nie dotyczy to tylko obcych gatunków topoli rosnących przy drodze).

Uzgodnienie może zająć nawet 60 dni. Warto więc wystąpić o zezwolenie na wycięcie drzewa z odpowiednim wyprzedzeniem.

Uwaga!

Jeśli nie dostaniemy zezwolenia na wycięcie drzewa, możemy w ciągu 14 dni od otrzymania decyzji odmownej odwołać się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Odwołanie składamy w urzędzie, który wydał tę decyzję. Od decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków odwołujemy się do ministra do spraw kultury.

Co w zezwoleniu

Powtarza się w nim informacje, które należało podać we wniosku, czyli dane posiadacza nieruchomości, miejsce usunięcia drzewa lub krzewu, nazwy ich gatunków, obwód pnia (pni, jeśli jest kilka) oraz wielkość powierzchni zajmowanej przez usuwany krzew. Wskazuje się też termin usunięcia drzewa lub krzewu. Na ogół wyznacza się go poza okresem wykluwania się większości ptaków, to znaczy między 15 października a 15 marca.

W zezwoleniu określa się też wysokość opłaty za usunięcie drzewa albo krzewu. Ponoszą ją tylko przedsiębiorcy, ale w ustawie przewidziano kilkanaście sytuacji, w których i im nie nalicza się tej opłaty (patrz ramka obok). Osoby fizyczne są z niej zwolnione.

Co ważne, zezwolenie może być uzależnione od wykonania nasadzeń zastępczych lub przesadzenia wskazanej we wniosku rośliny (nawet gdy wnioskodawca tego nie planował). Wydając taką decyzję, urzędnik powinien wziąć pod uwagę między innymi dostępność miejsc na działce oraz wartość przyrodniczą, rozmiar i kondycję usuwanego drzewa albo krzewu. W zezwoleniu muszą być wówczas wskazane miejsce nasadzeń/przesadzeń, liczba nowych drzew lub powierzchnia krzewów, minimalny obwód ich pni albo wiek, gatunki bądź odmiany roślin oraz termin i sposób przeprowadzenia tych czynności.

Urząd sprawdzi po trzech latach, czy nasadzenia (przesadzenie) zostały zrealizowane. Jeśli nie albo posadzone (przesadzone) rośliny nie zachowają żywotności, to zostanie pobrana opłata za usunięcie (gdy w zezwoleniu naliczono opłatę i odroczono jej płatność) lub ponownie nałożony obowiązek wykonania nasadzeń (gdy wycinka nie podlegała opłacie). Jedynie wtedy, gdy rośliny obumarły z przyczyn niezależnych od osoby, która uzyskała zezwolenie, uniknie ona tych sankcji.

Uwaga!

Jeżeli powodem usuwania drzewa lub krzewu jest kolizja z planowaną inwestycją, która wymaga uzyskania pozwolenia na budowę albo rozbiórkę, wycinkę (lub przesadzenie) można przeprowadzić dopiero po uzyskaniu tego pozwolenia budowlanego.

Jaka opłata

W znowelizowanej ustawie znacznie obniżono maksymalne stawki opłat za usunięcie drzewa (patrz tabela na następnej stronie). Zmieniono również metodę obliczania tych opłat, uzależniając je nie tylko od obwodu pnia na wysokości 130 cm i tempa przyrostu charakteryzującego dany gatunek, lecz również od lokalizacji drzewa. Najwięcej będzie kosztować zezwolenie na wycinkę na terenach uzdrowisk i w otoczeniu ulic oraz placów, mniej na pozostałych obszarach miast, a najmniej na wsi. Rozporządzenie precyzujące wysokość opłat i współczynników różnicujących dla różnych lokalizacji nie zostało jeszcze wydane. Do tego czasu obowiązują stare – a więc znacznie wyższe – opłaty. Na terenach uzdrowisk, zieleni i zabytkowych są dodatkowo podwyższane o 100%.

Jeśli zatem o zezwolenie na wycięcie drzewa zamierza wystąpić przedsiębiorca, powinien poczekać ze złożeniem wniosku do czasu wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych.

Opłata za wycięcie krzewów w 2016 r. wynosi 252,79 zł za 1 m2 pokrytej nimi powierzchni.

m_168565

Kiedy wycinka bez opłaty

Usunięcie drzewa lub krzewu nie wymaga opłaty między innymi wtedy, gdy:

  • na wycinkę nie jest potrzebne zezwolenie;
  • wycina je osoba fizyczna (po uzyskaniu zezwolenia) i nie ma to związku z prowadzeniem działalności gospodarczej;
  • takie działanie jest związane z odnową i pielęgnacją drzew rosnących na terenie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków;
  • zagrażają bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych albo funkcjonowaniu sieci przesyłowych;
  • zagrażają bezpieczeństwu w ruchu drogowym lub kolejowym;
  • wycinka jest konieczna ze względu na przebudowę dróg publicznych bądź linii kolejowych;
  • przywraca się grunty nieużytkowane do użytkowania rolniczego lub do innego zgodnego z przeznaczeniem terenu w planie miejscowym albo decyzji o warunkach zabudowy oraz:

    – wiek usuwanych krzewów nie przekracza 25 lat,

    – obwód pnia usuwanego drzewa na wysokości 130 cm nie przekracza 75 cm (w przypadku topoli, wierzb, kasztanowca zwyczajnego, klonu jesionolistnego, klonu srebrzystego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego) albo 50 cm (dla pozostałych gatunków drzew);

  • obumarły lub nie rokują szansy na przeżycie, z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości;
  • wycina się topolę o obwodzie pnia na wysokości 130 cm wynoszącym powyżej 100 cm, jeżeli nie należy do gatunków rodzimych i zostanie zastąpiona w najbliższym sezonie wegetacyjnym drzewem innego gatunku.

Kary za samowolną wycinkę

W nowych przepisach obniżono wysokość administracyjnych kar pieniężnych grożących za usunięcie drzewa. Taką zmianę wymusił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 1 lipca 2014 r.

Za co kara. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za:

  • usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia albo bez zgody posiadacza nieruchomości;
  • zniszczenie drzewa lub krzewu;
  • uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa.

Ostrożnie z pielęgnacją

Wycinając gałęzie, powinno się wybierać te najcieńsze, a ich łączna ilość nie powinna przekroczyć 15% korony drzewa. Taki zabieg będzie miał niewielki wpływ na jego kondycję.

Zgodnie z przepisami prace w obrębie korony drzewa nie mogą prowadzić do usunięcia gałęzi stanowiących 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa. Wielkość tę można przekroczyć, gdy:

  • usuwane są gałęzie obumarłe lub nadłamane;
  • utrzymuje się uformowany kształt korony;
  • wykonuje się specjalistyczny zabieg przywracający statykę drzewa (trzeba wówczas zachować dokumentację fotograficzną wskazującej na jego konieczność).

Usunięcie z korony drzewa ponad 30% gałęzi w innym celu jest uznawane za uszkodzenie drzewa, a ponad 50% – za jego zniszczenie. Nie dotyczy to jedynie drzew, których usunięcie nie wymaga zezwolenia.

Kara może być nałożona na posiadacza nieruchomości, właściciela urządzeń przesyłowych albo inny podmiot, który usunął drzewa z nieruchomości bez zgody jej posiadacza.

W jakiej wysokości. Kara za wycięcie albo zniszczenie drzewa lub krzewu stanowi dwukrotność opłaty należnej za ich wycięcie (wcześniej była to trzykrotność). W wypadku uszkodzenia drzewa karę oblicza się, mnożąc opłatę przez 0,6 (czyli kara za uszkodzenie wynosi 30% kary za usunięcie drzewa).

Opłata, jak wiadomo, zależy od obwodu oraz gatunku drzewa i powierzchni krzewu. Jeżeli ustalenie obwodu lub gatunku wyciętego drzewa jest niemożliwe z powodu wykarczowania pnia i braku kłody, kara – ustalona na podstawie zebranych informacji – zostanie powiększona o 50% (czyli wyniesie trzykrotność hipotetycznej opłaty). W wypadku usunięcia pędów i korzeni krzewu jego powierzchnię również przyjmuje się na podstawie informacji zebranych w toku postępowania administracyjnego, ale kara nie jest już podwyższana.

W ustawie są też wyjątki od powyższych zasad ustalania kary:

  • obniża się ją o 50% w przypadku usunięcia drzewa lub krzewu obumarłego albo nierokującego szansy na przeżycie (bo na przykład większość gałęzi obumarła), złomu lub wywrotu;
  • nie wymierza się kary, jeżeli usunięcie, zniszczenie albo uszkodzenie drzewa lub krzewu było uzasadnione stanem wyższej konieczności (nie zostały usunięte przez służby ratownicze, bo nie było takiej możliwości);
  • możliwe jest umorzenie 50% kary osobie fizycznej, która usunęła/zniszczyła drzewo lub krzew albo uszkodziła drzewo i nie miało to związku z prowadzeniem działalności gospodarczej – ale tylko wtedy, gdy nie jest w stanie uiścić pełnej kary bez znacznego uszczerbku dla konieczności utrzymania siebie i rodziny, a miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego nie przekracza 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę w danym roku (w 2015 r. wynosiło 1750 zł). Decyzja o umorzeniu należy do organu wymierzającego karę.

Karę trzeba zapłacić w ciągu 14 dni, licząc od daty, kiedy decyzja w sprawie jej wymierzenia stała się ostateczna, przy czym ukarany może w tym czasie złożyć wniosek o rozłożenie kary na raty na okres nie dłuższy niż pięć lat. Jedynie w wypadku zniszczenia drzewa lub krzewu w stopniu, który nie wyklucza zachowania jego żywotności, termin płatności kary odracza się na pięć lat (gdy chodzi o zniszczenie korony drzewa, odracza się 70% kary, a pozostałe 30% trzeba zapłacić od razu). Jeśli roślina przeżyje ten okres, odroczona kara jest umarzana. Jeżeli obumrze, karę uiszcza się niezwłocznie, chyba że drzewo lub krzew nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych od ukaranego.

Po pięciu latach od końca roku, w którym usunięto albo zniszczono drzewo, krzew bądź uszkodzono drzewo, nie można już wszczynać postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się.

Uwaga!

Kary nie dotyczą drzew i krzewów zwolnionych z wymogu zezwolenia na usunięcie. Natomiast zwolnienie z opłaty za wycięcie drzewa nie zwalnia od kary za niedozwolone działania.

Od kiedy stosujemy nowe przepisy

Nowelizacja ustawy o ochronie przyrody w zakresie dotyczącym usuwania drzew i krzewów weszła w życie 28 sierpnia 2015 r. Od tego dnia obowiązują zmienione reguły uzyskiwania zezwoleń na wycinkę (w tym nowy katalog zwolnień) oraz wymierzania administracyjnych kar pieniężnych za usunięcie rośliny bez wymaganego zezwolenia.

Dopóki jednak minister środowiska nie wyda nowych przepisów wykonawczych do znowelizowanej ustawy – a ma na to 12 miesięcy, licząc od 28 sierpnia 2015 r. – stosuje się dotychczasowe zasady obliczania opłat za usunięcie drzewa.

Drzewa w spółdzielniach i we wspólnotach

Nie muszą one mieć zgody wszystkich członków i współwłaścicieli na wycięcie drzewa. Spółdzielnia mieszkaniowa i zarząd wspólnoty mieszkaniowej są natomiast zobowiązane do poinformowania mieszkańców – w sposób zwyczajowo przyjęty – o zamiarze złożenia wniosku o zezwolenie na usunięcie drzewa i terminie na zgłaszanie uwag (nie może być on krótszy niż 30 dni). Wniosek może być złożony nie później niż 12 miesięcy od upływu terminu na zgłaszanie uwag.

Drzewa a sieci uzbrojenia

Wniosek o zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu może też złożyć przedsiębiorstwo sieciowe, jeśli dana roślina zagraża funkcjonowaniu należących do niego urządzeń (służących do doprowadzania albo odprowadzania płynów, pary, gazu i energii elektrycznej). Nie musi załączać do niego zgody właściciela; o złożonym wniosku poinformuje go urząd. Właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu nieruchomości, na której rosło usunięte drzewo albo krzew, należy się wówczas odszkodowanie od tego przedsiębiorstwa. Jeżeli strony w ciągu 30 dni od wycinki nie zawrą umowy w sprawie wysokości odszkodowania, ustali je organ, który wydał zezwolenie na usunięcie.

Podstawa prawna:

  • ustawa o ochronie przyrody z 16 kwietnia 2004 r. (j.t. DzU z 2015 r., poz. 1651)
  • obwieszczenie ministra środowiska w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów na rok 2016 z 28 października 2015 r. (MP z 2015 r., poz. 1064)
Wydanie: Murator 2/2016 Tekst Agnieszka Witulska
warto przeczytać