Pod czerwonym dachem

Anna Grabowska
Anna Grabowska

Tradycyjna bryła, nowoczesne technologie i odpowiadające dzisiejszym potrzebom rozwiązania funkcjonalne. Sumą tych trzech składników jest wyjątkowe miejsce odpoczynku, z którego niechętnie wraca się do dużego miasta.

Pochodzą spod Krakowa, mieszkają i pracują w Warszawie, a wakacje, ferie i święta spędzają jeszcze dalej na północ – w domu wybudowanym na Mazurach. Decyzja o wyborze tego miejsca miała charakter nieco nostalgiczny. – Po przeprowadzce do Warszawy zaczęliśmy w weekendy zwiedzać mniej znane nam dotychczas regiony Polski: Bory Tucholskie, Pomorze, Mazury. Kiedy dotarliśmy tutaj, w okolice Parku Krajobrazowego Wzgórz Dylewskich, uderzyło nas, że powietrze pachnie prawie tak jak w naszych Gorcach, jest tu podobna roślinność, pagórkowaty teren. Od razu zapytaliśmy o możliwość zakupienia ziemi w tej okolicy – mówi pani Marta, inwestorka. W ten sposób wraz z mężem stali się właścicielami dużej, porośniętej starymi drzewami działki – dawnego siedliska.

Pod czerwonym dachem

Dom wybudowany na Mazurach nawiązuje do tradycyjnej miejscowej zabudowy. Bryła ze spadzistym czerwonym dachem bardzo dobrze odnajduje się wśród bujnej zieleni

fot. Paweł Ulatowski

Tradycja i nowoczesność

Na malowniczej posesji stała przed wojną chałupa, rozebrana po 1945 r. do kamiennych fundamentów. Inwestorka, w życiu zawodowym architektka, była gotowa zbudować na tych fundamentach swój dom, ale miały one mniejszy obrys niż współczesny garaż. – Zanim zaczęłam pracę nad projektem, objechałam całą okolicę, fotografując pozostałości tradycyjnej zabudowy. Jednak z oczywistych względów nie chciałam i nie mogłam powielać tych form jeden do jednego – za bardzo zmienił się styl życia i możliwości technologiczne. Widać to chociażby w skali i proporcjach budynków, wielkości okien, grubości muru – mówi architektka. Dom łączy więc w sobie szacunek dla dawnej architektury regionu i zrozumienie współczesnych potrzeb użytkowych.

Na straży wartości historycznych stał między innymi plan miejscowy, który nakazywał, aby budynki jednorodzinne były przekryte dachem dwuspadowym o nachyleniu 45o, wykończonym czerwoną dachówką ceramiczną holenderką. – Taki dach determinuje wygląd i charakter bryły i w pewnym sensie ułatwia podejmowanie kolejnych decyzji projektowych – uważa pani Marta. Sylwetka budynku jest więc zwarta, opisana na planie prostokąta. Ściany zewnętrzne, wymurowane z pustaków ceramicznych i ocieplone wełną mineralną, wykańcza mur pruski, co nadaje domowi bardzo tradycyjny wyraz. Nawiązaniem do dawnych fundamentów jest podmurówka obłożona kamieniem obustronnie łupanym na plastry o grubości 7-10 cm. Również na fragmencie podwórka przed budynkiem położono lokalny kamień.

Mur pruski

Dom ma Mazurach ma ściany trójwarstwowe wymurowane z pustaków ceramicznych (19 cm) i ocieplone wełną mineralną (15 cm). Funkcję warstwy osłonowej pełni tradycyjny mur pruski (12 cm) oddzielony od izolacji szczeliną powietrzną (4 cm). Jest on ścianą samonośną, miejscami zakotwioną w murze z pustaków. Warstwę osłonową oparto nie bezpośrednio na żelbetowym fundamencie, ale na drugim fundamencie wymurowanym z pustaków betonowych. To na nim leży podwalina (belka dźwigająca całą konstrukcję ściany ryglowej). Od góry zamyka tę ścianę oczep, czyli belka, na której tradycyjnie wspierał się dach. W mazurskim domu jest nieco inaczej: dach oparto na ścianie z pustaków będącej faktyczną konstrukcją budynku

Pod czerwonym dachem

Duża i pięknie zadrzewiona działka nastręczyła nowym właścicielom pewnych problemów: teren ma lekki spadek i jest miejscami podmokły, poziom wód gruntowych jest wysoki. Nie powstrzymało to jednak inwestorów przed budową domu

fot. Paweł Ulatowski
Pod czerwonym dachem

Wejście do domu znajduje się w podcieniu wspartym na słupach. Na kamiennym podeście zaplanowano akurat tyle miejsca, żeby można tam było wygodnie wypić poranną kawę

fot. Paweł Ulatowski

Gościnny i wygodny

Już na pierwszy rzut oka dom sprawia wrażenie przyjaznego i gościnnego. Wejście znajduje się w podcieniu wspartym na słupach, na wygodnym kamiennym podeście. Szerokie drewniane drzwi z kołatką są otoczone przez dwa jednakowe wąskie okienka. Pozostałe przeszklenia na elewacjach mają różne wymiary i kształty – są i maleńkie kwadraty okien piwnicznych, i szczelinowe okna identyczne jak te przy wejściu, i kilkuskrzydłowe okna balkonowe. Podziały okienne zostały wpisane w konstrukcję ryglową.

Dekorację bryły stanowią drewniane malowane na biało okiennice, które nadają murom odświętny wygląd i odrobinę lekkości. Są one dosyć masywne (grubość około 5 cm), dzięki czemu mogą tym lepiej zabezpieczać przed ucieczką ciepła bądź przegrzewaniem wnętrz. Ta ostatnia okoliczność nie zachodzi zresztą aż tak często, mimo że jedna z dłuższych ścian budynku ma orientację południowo-zachodnią. Mieszkańcy domu mieli już okazję się przekonać, że lata nie są w tych stronach tak upalne jak na południu. Biorąc pod uwagę zmienne warunki pogodowe i zróżnicowane upodobania domowników, architektka zaprojektowała aż trzy tarasy zapewniające różny stopień nasłonecznienia. Główny taras jest wsparty na słupach, dostępny z kuchni i jadalni i wystawiony na ciepłe promienie zachodniego słońca. Gdy upał staje się nie do wytrzymania lub pada deszcz, można przenieść się poziom niżej, na lekko zagłębiony taras znajdujący się przy drzwiach do piwnicy. A poranną kawę najmilej pije się na podeście wejściowym, który jest wystarczająco szeroki, aby zmieściły się tam fotele i stolik.

Pod czerwonym dachem

Okna wpisane w konstrukcję ryglową mają różne wymiary i funkcje. Architektka nie wahała się zastosować również niewielkich przeszkleń nadających bryle tradycyjny charakter

fot. Paweł Ulatowski
Pod czerwonym dachem

Główny taras jest dostępny z kuchni, co ułatwia biesiadowanie na powietrzu

fot. Paweł Ulatowski

Ważna decyzja

Mazurski dom jest prawie w całości podpiwniczony, co wynika z tego, że warstwa nośna gruntu znajdowała się dosyć głęboko i trzeba było wykopać wysokie fundamenty. Poziom wód gruntowych na działce jest wysoki, dlatego architektka zadbała o należytą izolację: zastosowała beton wodoszczelny (taki jak do budowy mostów), izolację przeciwwodną i drenaż opaskowy.

W piwnicy mieszczą się pomieszczenia gospodarcze, między innymi pompa ciepła i zbiornik ciepłej wody użytkowej. W przyszłości znajdzie się tam również sauna. Najniższa kondygnacja jest dostępna tylko z zewnątrz – pozwala to oszczędzić trochę miejsca na parterze, które trzeba by przeznaczyć na schody, a dodatkowo zapewnia lepszą izolację pomieszczeń gospodarczych i mieszkalnych.

Plany domu

Plany domu

Poddasze 65,3 m2

rys. Agnieszka i Marek Sterniccy
Plany domu

Parter 60,1 m2

rys. Agnieszka i Marek Sterniccy

Jasno i ciepło

Podobnie jak w bryle, również i we wnętrzach elementy nowoczesne i tradycyjne tworzą bardzo szczególną, interesującą całość. – Moim celem było zaprojektowanie domu, w którym pięcioosobowa rodzina i odwiedzający ją krewni oraz przyjaciele mogliby swobodnie odpoczywać. Niezbędne funkcje udało się zmieścić na 126 m2 powierzchni użytkowej. Wnętrza nie są bardzo duże, ale rekompensuje to otwarcie ich na otoczenie i spora wysokość pomieszczeń – mówi architektka.

Podwójna natura domu jest widoczna już w przedsionku doświetlonym symetrycznymi wąskimi okienkami. Skromne wymiary przeszkleń znajdujących się w podcieniu mogłyby spowodować, że wiatrołap będzie ciemny i ponury, jednak nic podobnego się nie dzieje, ponieważ z sieni do pokoju dziennego prowadzą całkowicie przeszklone dwuskrzydłowe drzwi z górnym naświetlem. Dzięki temu światło słoneczne z salonu i widok wnętrza domu witają gości już od progu, a jednocześnie zimą chłodne powietrze z zewnątrz pozostaje tam, gdzie jest jego miejsce, czyli w wiatrołapie.

Pod czerwonym dachem

Duże okna otwierają wnętrza na otoczenie i wypełniają je światłem. Ich podziały pasują do tradycyjnej bryły

fot. Paweł Ulatowski
Pod czerwonym dachem

Z przedsionka do pokoju dziennego prowadzą dwuskrzydłowe przeszklone drzwi, które pozwalają wspaniale doświetlić niewielką strefę wejścia

fot. Paweł Ulatowski
Pod czerwonym dachem

Kuchnia połączona z jadalnią to serce domu. Piec kaflowy i stylowe meble zestawione z nowoczesną zabudową i surowym w wyrazie żelbetowym stropem tworzą nadspodziewanie harmonijną całość

fot. Paweł Ulatowski

Za sprawą starannie zaprojektowanych osi widokowych, jeszcze będąc w sieni, można zobaczyć, co się dzieje przy przeciwległej ścianie budynku, na tarasie. Strefa dzienna to jednoprzestrzenne wnętrze, którego centrum, niczym w tradycyjnych domostwach, stanowi kominek. Ma formę wymurowanego z cegieł prostopadłościanu z wielką niszą paleniska. Kontakt z ogniem jest dla mieszkańców o wiele ważniejszy niż łatwość utrzymania porządku wokół kominka albo możliwość wykorzystania go jako istotnego dodatkowego źródła ciepła, dlatego zdecydowali się na otwartą komorę spalania.

Rewers efektownej ściany kominowej jest nie mniej interesujący – od strony jadalni postawiono przy niej piękny przedwojenny kredens, pamiątkę po babci inwestora. Mebel ma przeszkloną witrynę i masywne zamykane na kluczyk drzwiczki. Kredens i stara komoda stanowią niepowtarzalną ozdobę wnętrza i, jak zapewnia pani domu, są w stanie pomieścić większość naczyń oraz zastawy stołowej. Nowoczesne szuflady w zabudowie wykonane na zamówienie pełnią pod tym względem zaledwie funkcję pomocniczą.

Były czasy, kiedy wiejski dom nie mógł się obejść bez pieca. Dziś zwykle jest zupełnie inaczej, ale pani Marta postanowiła wrócić do tej zapomnianej tradycji i jest ze swojej decyzji bardzo zadowolona. – Źródłem ciepła jest u nas gruntowa pompa ciepła, jednak przez pierwsze dwa lata użytkowania mieliśmy z nią spore kłopoty (urządzenie miało za małą moc) i regularnie dogrzewaliśmy dom piecem. Do tej pory palimy w nim często, zwłaszcza zimą zaraz po przyjeździe po dłuższej nieobecności, zanim instalacja podłogowa osiągnie zadaną temperaturę – mówi inwestorka.

Pod czerwonym dachem

Kominek z otwartym paleniskiem zapewnia domownikom bezpośredni kontakt z ogniem. Wymurowano go z cegły ułożonej w wątek muru polskiego

fot. Paweł Ulatowski

Na poddaszu znajduje się strefa nocna. Tu również królują naturalne materiały wykończeniowe – ręcznie formowana cegła i olejowane drewno

fot. Paweł Ulatowski
Pod czerwonym dachem

Dzięki wysokiej ściance kolankowej i spadzistemu dwupołaciowemu dachowi górna kondygnacja jest przestronna i wygodna

fot. Paweł Ulatowski

***

Dopełnieniem wystroju wnętrz są naturalne materiały wykończeniowe. Strop nad strefą dzienną jest żelbetowy. Patrząc na niego, zamiast gładkiej, jednorodnej warstwy tynku można oglądać ślady po deskach. Nienachalną dekoracją jest również ręcznie formowana cegła ułożona na ścianie kominowej w tak zwany wątek polski (naprzemiennie główką i wozówką na mijankę), co nastręczyło wykonawcom dodatkowej pracy, ale daje interesujący efekt estetyczny. Do ulubionych materiałów inwestorki i architektki w jednej osobie należy surowe olejowane drewno, które odsłania swoje niedoskonałości i naturalne pęknięcia. – W tym domu mogłam wykorzystać rozwiązania, których na ogół nie proponuję klientom, bo nie pasują do inwestycji, którymi na co dzień się zajmuję. To dodatkowa korzyść związana z realizacją tego projektu – podsumowuje pani Marta.

Pod czerwonym dachem

Fragment działki przed domem wyłożono lokalnym kamieniem

fot. Paweł Ulatowski, projekt: Marta Przybylska
Pod czerwonym dachem

Niski murek otaczający ogródek ma chronić uprawy przed sarnami i dzikami podchodzącymi czasem pod sam dom

fot. Paweł Ulatowski, projekt: Marta Przybylska
Pod czerwonym dachem

Wąskie okienko doświetlające schody pasuje do tradycyjnego charakteru bryły

fot. Paweł Ulatowski, projekt: Marta Przybylska
Pod czerwonym dachem

Właśnie ze względu na takie widoki inwestorzy zdecydowali się na tradycyjny kominek z otwartym paleniskiem

fot. Paweł Ulatowski, projekt: Marta Przybylska

Materiały z klimatem. Powrót do przeszłości

W mazurskim domu wykorzystano wiele materiałów nawiązujących do tradycji. Przy wyborze pozostałych inwestorzy kierowali się ich prostotą, naturalnym pochodzeniem i oczywiście względami praktycznymi.

(Opracowanie Anna Grabowska, ceny z kwietnia 2016 r., zawierają 23% VAT)

Typ i kolor pokrycia dachowego, precyzyjnie określone w planie miejscowym, nadają domowi tradycyjny charakter. Wienerberger, dachówka holenderka Cavus, cena: 65 zł/m2

fot. Paweł Ulatowski
Wydanie: Murator 6/2016 Tekst Anna Grabowska
Projekt architekt Marta Przybylska
Zdjęcia Paweł Ulatowski
warto przeczytać
tematy z okładki
Optymalne ocieplenie
Czy warto ocieplić ściany grubszą warstwą izolacji niż przewidziana w projekcie domu? Sprawdzamy, czy w każdej sytuacji się to opłaca.
IZOLACJA TERMICZNA
Jak urządzić nieduży salon
Wprawdzie niewielki salon skazuje nas na pewne ograniczenia, ale może też mieć niepodważalne zalety. Przede wszystkim jest przytulny, a to...
ARANŻACJA SALONU